(ၵ)

(ၵ) တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ

 



ၵ - The First Alphabet

ၵၵ ၶၢႆၶၢႆ - ငိုၼ်းႁၢႆ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၼပ်ႉ

ၵၵႅမ်ၵျႂင်း - တွင်းတွင်းႁွမ်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ

ၵၵိူဝ်းတွၼ်း - ၼွၼ်း ၵိူဝ်းဢုၼ်ႇ

ၵၵိူဝ်းလႆႈ - ၶႆႈ ၵိူဝ်းၶိုတ်း-ပိုတ်း ၵိူဝ်းတိူဝ်ႉ

ၵၶိုၼ်ႈ ၵလွင်ႈ - ငိုၼ်းယေႈႁွင်ႈ ၵိုတ်းသၢမ်ပႄး

ၵၸဵဝ်းပွၵ်ႈ - ၵၢမ်ႇ မျႂၵ်ႈပၼ်

ၵၸဵဝ်းမႃး - ၺႃးၵမ်းသုၼ်ႇ

ၵၸဵဝ်းမီး - ၵႂၢမ်းပီးၼႃႇ

ၵၸဵဝ်းမိူဝ်း - ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇ

ၵꩡဵဝ်းယဝ်ႉ - ၶဝ်ႈ ၸဵဝ်းသုၵ်း

ၵၸဵဝ်းလႆႈ - ဢမ်ႇမႆႈၸႂ်

ၵၸဵဝ်းဝၢႆႇ - မႅၼ်ႈၽၢႆႇမၼ်း

ၵသုမ်းတိုၼ်း - ၶႅၼ်းသေ ဢိုၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈ

ၵတၢၵ်ႈ (v) cackle

ၵတီႉ (n) promise

ပၼ်ၵတီႉ (v) promise

ၵတီႉသဵတ်ႉၸႃႇ (n) promise

ၵတီႉမၼ်ႈ (adj) faithful

ၵလၢတ်ႈ (v) slip ပလၢတ်ႈ

ၵရမ်ႇ (n) gram

ၵရီႉယႃႇ (n) tool

ၵရူႉၼႃႇ (n) pity

ၵလၢင်ႇ (n) syphilis

ၵလပ်ႉ (n) club

ၵလႃးဢူၵ်ႉ (n) camel

ၵလွင်ႇ-ၵမ်ၸိုမ်း (n) pen, fountain pen

ၵဝီႉ (n) wise man


ၵႃ


ၵႃ (n) crow

ၵႃ (n) သတ်းတူဝ်မိၼ်ၶိူဝ်းၼိူင်ႈ။ တူဝ်သွင်တိၼ်မီးပိၵ်ႇၵႃလမ်၊ ၵႃၸၢၵ်ႇ၊ ၵႃၸၺ်း၊ ၵႃၵႄ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ၊ ၵႃယၢင်း၊ ၵႃၶၢပ်ႇ၊ ၵႃလူၼ်ႇ။

ၵႃ(n) ဝူဝ်းၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ"ဝူဝ်းၵႃ"။

ၵႃ(n) မႃႉၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ"မႃႉၵႃ"။

ၵႃ(n) ၽႅၼ်ႇၽႄးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇ"ၽႄးၵႃ"။

ၵႃ(n) မီႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈဢၼ်လၺ်ႈၽုၵ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်း"မီၵႃ"။

-တူဝ်သွင်တိၼ် မီးပိၵ်ႇ မေႃမိၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇ ပေႃးလဵၵ်ႉ၊ ႁူႉငၢႆႈၵွပ်ႈ သီၽိဝ်ၶူၼ်မၼ်းလမ်။ (ၵႃ၊ ၵႃလမ်-သႅၼ်းတူဝ်ယႂ်ႇ ပႂ်ႉၵိၼ်ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ)

-သႅၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉ ယူႇၸွမ်းပႃႇထိူၼ်ႇ၊ ၵႃလမ်ဢႅၵ်ႉ၊ ၵႃလမ်ထိူၼ်ႇ)

-တူဝ်ႁႅတ်ႉ သဵမ်ႈသဵမ်ႈ ၶေႃးယၢဝ်း ႁၢင်ယၢဝ်း သူပ်းလႅမ်၊ ယူႇၸွမ်းၼမ်ႉ ၸွမ်းၼွင် မေႃလမ်ၼမ်ႉ တီႉၵိၼ်ပႃ။ (ၵႃၸႆး)

-ပိူဝ်ႈမီးၶူၼ်ၶၢဝ်တင်းတူဝ်လႄႈ ပိၼ်ႇဝႃႈ ၼူၵ်ႉယၢင်း၊ တိၼ်ယၢဝ်း ၶေႃးယၢဝ်း သူပ်းလႅမ်။ (ၼူၵ်ႉယၢင်း၊ ၵႃယၢင်း)

-တူဝ်လဵၵ်ႉ မီးသီၶူၼ်လၢႆးလေႃး၊ ယူႇၸွမ်းႁိူၼ်းၸွမ်းဝတ်ႉ ပႂ်ႉၵိၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းဢွႆႇ (ၵႃၵႄ-ယွၼ်ႉမေႃယူႇ ပဵၼ်ၽုင်် ပဵၼ်ၸုမ်း ၼမ်လၢႆ၊ ၵႃဢိုဝ်ႈ-ယွၼ်ႉသဵင်ၶင်းၶဝ်)

-တူဝ်မေႃၸၢပ်ႇၵိၼ် ယူႇပဵၼ်ၽုင် ပဵၼ်မူႇ၊ ယူႇၸွမ်းၼမ်ႉၼွင်၊ ပေႃးၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၼႂ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈ တေလႆႈႁၼ်ၶဝ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၽုင် သေ မိၼ်ၸွမ်းႁိူဝ်းယွၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တီႈၵူၼ်းဝိုတ်ႉဢွႆႇလဵင်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ပဵတ်းမဵဝ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ (ၵႃသိတ်ႈ၊ ၵႃၵႄၼမ်ႉ၊ ၵႃ ၸၢပ်ႇ။ ၵွပ်ႈလီႁၵ်ႉသေ ငႄႈၵူၼ်းလႄႈ ၼူၵ်ႉၼၢင်းဢီႇ ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉ။)

-မီးသီလမ် တူဝ်လဵၵ်ႉသေ ၵႃၵႄ၊ ယႂ်ႇလိူဝ် ၼူၵ်ႉသႅဝ်း၊ ယူႇတူဝ်လဵဝ်ၵွၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ႁွင်ႉမၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် ၼူၵ်ႉၶဝ်ႈႁၢဝ်ႉ။ (ၵႃဝဝ်း)

-တူဝ်မီးသီၶဵဝ် မူၼ်ႇ သွမ်ႇ လေႃးၵၼ်၊ ပေႃးၶၢဝ်းၾႆးမႆႈပႃႇမႆႈပႃႇၼႆ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ႁႃၸၢပ်ႇၵိၼ် မႅင်းပၢႆႊၾႆး (ၵႃၶၢပ်ႇ)၊ (သႅင်ဢၼ် မီးသွမ်ႇ ၼင်ႇတူဝ်ၵႃၼႆႉ-သႅင်ၵႃၶၢပ်ႇ)

-မီးသီလၢႆးၶၢဝ် လမ်၊ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် သွင်တူဝ် သီႇတူဝ်၊ သဵင်ႁွင်ႉၸၢၵ်ႉၸၢၵ်ႉ (ၵႃၸၢၵ်ႇ-ပေႃးၵႃၸၢၵ်ႇ ႁဵတ်းႁင်းသႂ်ႇငၢမ်ႈမႆႉ ယႂ်ႇ ႁမ်ႉ တႅမ်ႇလူမ်းတေႁႅင်း၊၊ ႁဵတ်းသႂ်ႇငၢမ်ႈမႆႉလဵၵ်ႉ တီႈသုင်ၸိုင် လူမ်းဢမ်ႇ ႁႅင်း ဝႃႈၼႆ)

-ၸိုဝ်ႈတီႈယူႇဝၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းမႃး ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး။ (ၵႃလီႉ၊ ၵႃလႅင်၊ ၵႃလိုဝ်း၊ ၵႃသပေႃး၊ ၵႃ........)

-ၽႅၼ်ႇၽႄးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ (ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇ)။ (ၽႄးၵႃ)

-ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉတေႃႇ တူဝ်သီႇတိၼ်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးသီလမ်။ (ဝူဝ်းၵႃ။ မႃႉၵႃ)

-ၸိုဝ်ႈမႆႉ သႅၼ်းတူၼ်ႈလူင်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ။ (မႆႉၵႃယွင်း)

-ၸိုဝ်ႈမွၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ပဵၼ်မဵဝ်းသႅၼ်းတူၼ်ႈယုမ်း။ (ၵႃပဝ်ႈ)

-သဵင်ၵႂၢမ်းႁွင်ႉ မိူဝ်ႈတေႃႇတၢင်းဢဵၼ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် လၢႆးၼိူင်ႈ။ (ၵႃယုၵ်းယုၵ်း ၵႃယၢႆႇယၢႆႇ)

-ၸိုဝ်ႈသဵင်ၼူၵ်ႉလူင်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁႅင်းပိၵ်ႇမၼ်းယႂ်ႇၼႃႇၼႃႇ။ (ၵႃလူၼ်ႇ)

ၵႃၵႄ (n) pigeon

ၵႃၶၢပ်ႇ (n) jay

ၵႃလမ် (n) crow

ၵႃၸၢႆး (n) snake bird, cormorant

ၵႃလိူဝ်း (n) မေႃၵႂၢမ်းလူင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ ယူႇမၢၼ်ႈၵႃလိူဝ်းၵွင်းႁူင်း၊ လိၼ်မိူင်းသီႇပေႃႉ။ ပၢၼ်ႁိမ်းႁွမ်း 18 ႁူဝ်ပၢပ်ႇပီႊ။

ၵႃလီႉ (v) ဢိူင်ႇလုၵ်ႈၼိူင်ႈတၢင်းၵုၼ်ႁိင်း။

ၵႃယွင်း (v) မၺ်ႉၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈတူၼ်ႈလူင်။

ၵႃပဝ်ႈ (n) မွၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈယုမ်း။

ၵႃယုၵ်းယုၵ်း ၵႃယၢၺ်ႇယၢၺ်ႇ (n) ၵႂၢမ်းတေႃႇတၢင်းဢဵၼ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။

ၵႃလူၼ်ႇ (n) the Garuda

ၵႃဝၢဝ်ႇ (n) kite

ၵႃသႅဝ်း (n) long-tailed Edolius

ၵႃဢိုဝ်ႈ-ၵႃၶူဝ်ႇ (n) dove, pegeon

ၵႃဢႅပ်း (n) dove


ၵႃႇ


ၵႃႇ(v) တၢင်းၼိူင်ႈပိူင်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်သၢၺ်ႉၶႃၵၼ်တင်း"မႃး"။ လုၵ်ႉတီႈၼိူင်ႈထိုင်တီႈၼိူင်ႈ။ ၵႃႇပၺ်၊ ၵႃႇယူႇ၊ ၵႃႇယဝ်ႉ၊ တေၵႃႇ၊ ၵႃႇၵၺ်၊ ၵႃႇၸမ်၊ ၵႃႇၸဝ်ႉ၊ ၵႃႇလႃႈ၊ ၵႃႇလွၺ်းလွၺ်း၊ ၵႃႇထိူင်း၊ ၵႃႇၽႂ်း၊ ၵႃႇၼႅတ်ႈ၊ ၵႃႇၶိုတ်း၊ ၵႃႇၸူး၊ ၵႃႇသိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇမိူဝ်း၊ ၵႃႇတူၺ်း၊ ၵႃႇႁၼ်၊ ၵႃႇထွမ်ႇ၊ ၵႃႇငိၼ်း၊ ၵႃႇႁဵတ်း၊ ၵႃႇလၢတ်ႈ၊ ၵႃႇဝႃႈ၊ ၵႃႇၶၺ်ႊ၊ ၵႃႇၵုမ်၊ ၵႃႇၵွၼ်ႇ၊ ၵႃႇၵီႇ၊ ၵႃႇငၢၺ်ႈ၊ ၵႃႇယၢပ်ႇ၊ ၵႃႇၸွၺ်ႈၵႃႇထႅမ်၊ ၵႃႇလေ၊ ၵႃႇႁွၼ်ႈ၊ ၵႃႇႁၢင်းၵွၺ်း၊ ၵႃႇႁေႃႈ၊ ၵႃႇတိုၵ်း၊ ၵႃႇတႃႈ၊ ၵႃႇတၢင်း၊ ၵႃႇသိုဝ်ႉၵႃႇၶၢၺ်၊ ၵႃႇတူဝ်လၢၺ်၊ ၵႃႇၵၢတ်ႇ၊ ၵႃႇပွၺ်း၊ ၵႃႇၼမ်ႉၵႃႇတႃႈ၊ ၵႃႇထိူၼ်ႇၵႃႇၶိူဝ်း၊ ၵႃႇႁၺ်ႊၵႃႇၼႃး၊ ၵႃႇလွၺ်းလွၺ်းတင် လိုဝ်ႈ၊ ၵႃႇၼႃႈဢမ်ႇလိုမ်းလင်။

ၵႃႇ (n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇသၢၺ်ဢႅဝ်ႇ။

ၵႃႇ(n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃႈသိူဝ်ႈၽူႈယိင်း။ ၵႃႇၶမ်း၊ ၵႃႇငိုၼ်းၵႃႇတွင်း၊ ၵႃႇလဵၵ်း။

ၵႃႇ/ၵႂႃႇ (v) go

-တၢင်းဢၼ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၸၼ်ႉတၢၼ်း ၵႆယၢၼ်ၵၼ်။ တၢင်းဢၼ် ၵႆယၢၼ်ၵၼ်ႁႅင်းၼႃႇ။ တၢင်းဢၼ်ၶၢႆႉ လၢႆႊတီႈ၊ ဢွင်ႈတီႈ။ တၢင်းဢၼ် ၸူဝ်းဢဝ်တႃႇၶၢႆႉလၢႆႊ ဢွင်ႈတီႈ၊ တႃႇၽၢတ်ႇ ၽၢၵ်ႈယၢၼ် ဢွင်ႈတီႈ(ၵႃႇၵၼ်၊ ၵႃႇၵၼ်ၶႆႉ၊ ၵႃႇ ၵၼ်ၼႃႇ၊ ၵႃႇၵၼ် လူင်လၢင်၊ ၵႃႇႁႅင်းၼႃႇၽႅဝ်၊ ၵႃႇႁဝ်း၊ ၵႃႇပႆ၊ ၵႃႇၽႅဝ်)

-ၶေႃႈၼႄတၢင်းတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်ၶၢႆႉလၢႆႊတီႈ၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူင်ႈထိုင်တီႈၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈသၢႆႉၶႂႃႇၵၼ်တင်း ဢၼ်ဝႃႈမႃး။ (တူၺ်းပႃးတင်း-ၵႂႃႇ)

-(ၵႃႇ၊ ၵႃႇယဝ်ႉ၊ ၵႃႇၸဝ်ႉ၊ ၵႃႇလႃႈ၊ ၵႃႇၵႆ၊ ၵႃႇၸမ်၊ ၵႃႇထိူင်း၊ ၵႃႇၽႂ်း၊ ၵႃႇၼႅတ်ႈ၊ ၵႃႇတူၺ်း၊ ၵႃႇႁၼ်၊ ၵႃႇထွမ်ႇ၊ ၵႃႇငိၼ်း၊ ၵႃႇႁဵတ်း၊ ၵႃႇၶႆႊ၊ ၵႃႇၵုမ်၊ ၵႃႇၵုမ်ႊ၊ ၵႃႇငၢႆႈ၊ ၵႃႇယၢပ်ႇ၊ ၵႃႇလႄႇၵႂႃႇႁွၼ်ႊ၊ ၵႃႇၸွႆႈၵႃႇထႅမ်၊ ၵႃႇတႃႈၵႃႇတၢင်း၊ ၵႃႇႁႆႊၵႃႇၼႃး၊ ၵႃႇ ၼႃႈလိုမ်းလင်၊ ၵႃႇႁိပ်ႈၵႃႇၼႅတ်ႈ)

-ၶေႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉ ၸွမ်းတင်း လွင်ႈႁႄႉ၊ လွင်ႈၵင်ႈ၊ လွင်ႈၸႃႇ၊ လွင်ႈငမ်း(ၵင်ႈၵႃႇၸႃႇငမ်း)

-မၢၵ်ႇလီၵိၼ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၼႂ်းမၼ်း မီးမဵတ်ႉၵႅၼ်ႇဢွၼ်ႇ ၼမ်လၢႆ။ (မၢၵ်ႇၵႃႇ၊ မဵတ်ႉမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ ႁူၺ်ႇမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႃႇ၊ ....)

-ၶေႃႈဢၼ် ၸႂ်ႉလွင်ႈၾၢင်ႉၽိင်ႉဝႆႉ။ (ၵႃႇလေးၵႃႇလႃႇ)

-ၶေႃႈၸႂ်ႉတီႈ ၽွင်းယၢမ်း၊ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပေႃႇမႃး ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်း။ (ၵႃႇလႃႉ၊ ပဵၼ်ၵႃႇလႃႉ၊ ပီႊၵႃႇလႃႉလူင် ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇတၢႆ ၵၼ်၊ ၵႃႇလႃႉတွင်ႉလိူတ်ႈ၊ တွင်ႉလူင်ႈ။ ၵႃႇလႃႉၼူတူၵ်း (ပလဵၵ်ႉ-ႁႃႊၼူ)

-ၸိုဝ်ႈၽိူဝ်ႉၵႄႇလူင် ႁၢႆႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊပႃးတူဝ်ၸဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ႁုင်ႉလၢင်းတႃႉသေ မိၼ်ၵႂႃႇလႆႈ။ (ၵႃႇလဝူၺ်ႇ၊ ၽီၵႃႇလ ဝူၺ်ႇ၊ မႄႈၵႃႇလဝူၺ်ႇ၊ ၵႃႇလဝူၺ်ႇလူင်)

-ၶေႃႈႁွင်ႉတေႃႇ ၶိူင်ႈသႂ်ႇသၢႆဢႅဝ်။ (ၵႃႇ၊ ၵႃႇႁႄႉ၊ ၵႃႇ....)

-ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးသိူဝ်ႈၽူႈယိင်း။ (ၵႃႇၶမ်း၊ ၵႃႇငိုၼ်း၊ ၵႃႇတွင်း၊ ၵႃႇလဵၵ်း)

ၵႃႇထႃႇ (n) charms, mantra, spell

ၵႃႇၽီႇ  (n) coffee

ၵႃႇမၵုင်ႇ (n) sensual enjoyment, sexual intercourse

ၵႃႇမႃႉ n.(P) sensual desire, passion, lust ၸႂ်ၸပ်းၸႂ်တိတ်း, ၵႃႇမရႃႇၵ

ၵႃႇမရႃႇ n.(E) camera

ၵႃႇမတၼ်ႇၼႃႇ (n) sensual passion, lust

ၵႃႇယႃႉ n.(E) body

ၵႃႇယႃႉၵမ်ႇ n.(P) act ၵမ်ႇတူဝ်ႁဝ်း

ၵႃႇရဝူၺ်ႇ n.(P) wizard, sorcerer, witch, sorceress ၽိူဝ်ႉ၊ သြႃႇမေႃၾီ

ၵႃႇလၢင်ႇ (n) syphlilis, veneral disease

ၵႃႇလႃႉ - ကပ်ရောဂါ

ၵႃႇလႃႉ n.(P) time

ပဵၼ်ၵႃႇလႃႉ epidemic, disease

ၵႃႇလႃႉၶေႃးၵႂ်ႈ (n) anthrax

ၵႃႇရဝႃႉ  (v) respect

ၵႃႇလၼ်ႇ n.(E) gallon ၵလၼ်ႇ


ၵႃႈ


ၵႃႈ(adj) တၢင်းဢၼ်ၼမ်ၼမ်လၢၺ်လၢၺ် တၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်း ဢမ်ႇၶင်ႉၶေႃႈၸွၺ်ႈပိူၼ်ႈမီးႁႅင်း-ႁႅင်းယႂ်ႇ။ တင်းမူတ်း တင်းသဵင်ႈ ၵႃႈပဵၼ်၊ ၵႃႈဝႃႈ၊ ၵႃႈမီး၊ ၵႃႈႁၼ်၊ ၵႃႈႁူႉ၊ ၵႃႈႁဵတ်း၊ ၵႃႈလၢတ်ႈ၊ ၵႃႈမႃး၊ ၵႃႈထိုင်၊ ၵႃႈသိုဝ်ႉ၊ ၵႃႈၶၢၺ်၊ ၵႃႈသွၼ်၊ ၵႃႈႁွင်ႉ၊ ၵႃႈႁတ်း၊ ၵႃႈမေႃ၊ ၵႃႈၸၢင်ႊ၊ ၵႃႈဢဝ်။ ၵႃႈၶဝ်ၵႃႈၶိင်းၵႃႈၼၢၺ်း၊ ၵႃႈပူႇၵႃႈယႃႊ ၵႃႈထဝ်ႈၵႃႈၵႄႇ၊ ၵႃႈယိင်းၵႃႈၸၢၺ်း၊ ၵႃႈလုၵ်ႈၵႃႈလၢၼ်၊ ၵႃႈၸိုဝ်ႈ၊ ၵႃႈၸိူဝ်း၊ ၵႃႈဢၼ်။

-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၼိမ်၊ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶွၼ်းၶဝ်ႇ၊ ႁၢင်ႊတူင်ႉၼိုင်။ (ၵႃႈ၊ ၵႃႈဝႅၼ်၊ တၢင်းၵႃႈ၊ ၸၢင်ႊၵႃႈ၊ လၢႆးၵႃႈ၊ ၵႃႈၸွမ်း၊ ၵႃႈယွပ်ႇ၊ ၵႃႈလၢႆး၊ ၵႃႈၸိူင်း၊ ၵႃႈၸွမ်းၵွင်ႊမွင်း၊ ၵႃႈတၢမ်ၸႂ် မူၼ်ႊသိူဝ်းၵၼ်၊ ၵႃႈယိူင်း၊ ၵႃႈတႆး၊ ၵႃႈၵွင်ႊ၊ ၵႃႈပၼ်ႇၵွင်ႊ)

-တၢင်းတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတိၼ်မိုဝ်း၊ ဢၼ်ပႃးတၢင်းသူင်သိူဝ်း၊ တၢင်းႁတ်း

-ႁၼ်၊ ဢၼ်လႆႈတူင်ႉၸွမ်းဢၼ်ၵိုၵ်းပႃးလွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈပၼ်သဵင်။

-တၢင်းဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ၊ ပိုၼ်ႊၽုၵ်ႇဝႆႉ(ၵႃႈ၊ ၵႃႈဝႆႉ၊ ၵႃႈ...)၊ (ဝၢၼ်ႇၵႃႈ)

-တူၼ်ႈၶဝ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇၼုမ်ႇ တႃႇထူၺ်ႈသေ ၶိုၼ်းၶၢႆႉသွမ်ႈၼႂ်းၼႃး။ (ၵႃႈ၊ တူၼ်ႈၵႃႈ၊ ထူၺ်ႈၵႃႈ၊ ႁၢႆးၵႃႈ၊ ၸွၵ်းၵႃႈ)

-တူၼ်ႈၸိူဝ်ႉၾၼ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸင်ႇႁႃယႂ်ႇမႃး။ (ၵႃႈ၊ ၵႃႈမေႈ၊ တူၼ်ႈၵႃႈဢွၼ်ႇ)

-တီႈဢၼ် ပိုၼ်ႊဝၢၼ်ႇသေသႂ်ႇဝႆႉၸိူဝ်ႉၾၼ်း တႃႇပဵၼ်တူၼ်ႈမႃး။ (တိူၵ်ႇၵႃႈ၊ လႅၼ်ႊၵႃႈ၊ လွၵ်းၵႃႈ၊ ၼႃးၵႃႈ)

-ၶေႃႈဢၼ်ၸႂ်ႉတၢင်တႃႇတီႈ၊ ဢၼ်တၢင်တႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးတူဝ်၊ မီးဢွင်ႈမီးလႅၼ်ႊ။ (ၵႃႈၼွၵ်ႈ၊ ၵႃႈၼႂ်း၊ ၵႃႈၼိူဝ်၊ ၵႃႈတႂ်ႈ၊ ၵႃႈ ၸွၵ်ႉၵႃႈၸဵင်ႇ၊ ၵႃႈၼၢၼ်ႉ၊ ၵႃႈၼႆႉ၊ ၵႃႈလွႆ၊ ၵႃႈၵွင်း၊ ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈၼႃႈ၊ ၵႃႈလင်၊ ၵႃႈၶုမ်ႇ၊ ၵႃႈၶူင်ႈ၊ ၵႃႈဝၢၼ်ႈ၊ ၵႃႈဝဵင်း၊ ၵႃႈ ပဵင်း၊ ၵႃႈႁူၺ်ႈ၊ ၵႃႈ...) (ၵႃႈ၊ ၵႃႈယွပ်ႇ၊ ၵႃႈဝႅၼ်၊ ၵႃႈတၢၵ်ႇ၊ ၵႃႈတိူၼ်း၊ ၵႃႈၵွင်ႊ၊ ၵႃႈၼူၵ်ႉ၊ ၵႃႈတူဝ်း၊ ၵႃႈငိူၵ်ႈ၊ ၵႃႈလိင်း၊ ၵႃႈၸိူင်း၊ ၵႃႈယိူင်း၊ ၵႃႈယၢင်း၊ ၵႃႈၶဝ်ႈ၊ ၵႃႈၸွမ်းၵၼ်၊ ၵႃႈၽိုၵ်းသၼ်း)

ၵႃႈ(prep) ဢၼ်တၢင်တီႈ "တီႈ"ၼၼ်ႉ၊ တၢင်ၵမ်ႈၽွင်ႈဢၼ်တၢင်ဢၼ်မီးတူဝ်၊ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်ၽၢင်ၵႃႈၸွၵ်ႉၵႃႈၸဵင်ႇ၊ ၵႃႈၼွၵ်ႈၵႃႈၼႂ်း၊ ၵႃႈၼိူဝ်ၵႃႈတႂ်ႈ၊ ၵႃႈၼၢၼ်းၵႃႈၼၺ်း၊ ၵႃႈၼမ်ႉၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈလွၺ်၊ ၵႃႈၵွင်း၊ ၵႃႈႁၼ်ႈၵႃႈဢိုၼ်ႇ၊ ၵႃႈၼႃႈ၊ ၵႃႈလင်၊ ၵႃႈၶုမ်ႇ၊ ၵႃႈၶူင်ႈ၊ ၵႃႈပဵင်း၊ ၵႃႈဝဵင်း၊ ၵႃႈဝၢင်း၊ ၵႃႈၵၢတ်ႇ၊ ၵႃႈပွၺ်း၊ ၵႃႈတႃႈ၊ ၵႃႈတၢင်း။

ၵႃႈ(v) တၢင်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတိၼ်မိုဝ်း။ ဢၼ်ပႃးတင်းတၢင်းႁတ်းႁၢၼ်။ ဢၼ်ပႃးတၢင်းသူင်သိူဝ်း။ ဢၼ်ၵိုၵ်းလွင်ႈ ႁႆႇတိုင်ႈၵႃႈယွပ်ႇ။ ၵႃႈၵႃႈယွပ်ႇယွပ်ႇ၊ ၵႃႈဝႅၼ်။ ၵႃႈၵႃႈဝႅၼ်ဝႅၼ်၊ ၵႃႈတၢၵ်ႇၵႃႈတိူၼ်း။ ၵႃႈၶဝ်ႈၵႃႈဢွၵ်ႇ။ ၵႃႈၸွမ်းၵွင်။ ၵႃႈၸွမ်းၵၼ်၊ ၵႃႈၼူၵ်ႉ၊ ၵႃႈငိူၵ်ႈ(ၵႃႈတူဝ်း)။ ၵႃႈၶဵတ်ႇ။ ၵႃႈလိင်း။ ၵႃႈၸိူင်းၵႃႈယိူင်း။ ၵႃႈယၢင်း၊ ၵႃႈၶႅၼ်ႉၵႃႈလၢၺ်း။

ၵႃႈ(n) တူၼ်ႈၶဝ်ႈဢၼ်ပၺ်ႇလၺ်ႈသွမ်ႈ၊ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇဢၼ်ဝၢၼ်ႇဝၺ်ႉသေ ဢွၵ်ႇငွၵ်ႈဢွၵ်ႇတူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ပၺ်ႇထိုင်တီႈသွမ်ႈ၊ ၵႃႈၼမ်ႉ၊ ၵႃႈလွၺ်၊ ၵႃႈမတ်ႉ၊ ၵႃႈပၺ်ႇ၊ ၵႃႈၸွၵ်း၊ ၵႃႈယုမ်ႇ။

ၵႃႈ(v) တၢင်းဢၼ်ဢဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူၵ်းလိၼ်၊ တူၵ်းထိူၵ်ႇ။ ၵႃႈဝၺ်ႉ။ ဝၢၼ်ႇဝၺ်ႉ။

ၵႃႈ(=လုၵ်ၵႃႈ=ပျၢင်ႇသေ) - မှ

ၵႃႈၸၢင်ႈ - အခကြေးငွေ

ၵႃႈသႄ - လျော်ကြေး

ၵႃႈတီႈ - အား(သဒ္ဒါ)-


ၵႃး


ၵႃး (n) ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးမူ။ ဢၼ်ဢဝ်မၢၺ်ႉႁဵတ်းသၢမ်ၸဵင်ႇဢၼ်ၶႄတၢင်းမူၼ်ႉႁူဝ်ႉမူၼ်ႉႁိူဝ်ႈ။

ၵႃး (n) ၶိူင်ႈသုပ်းၶေႃးၵူၼ်းထုၵ်ႇမၢပ်ႇ။

ၵႃး (v) တၢင်းဢၼ်ၽၢတ်ႇယၢၼ်။

ၵႃး (v) တၢင်းဢၼ်ၽႄႈဢၼ်တိူၼ်း၊ ဢၼ်ၽႄႈတိူၼ်းၵႃႇ။ ၽႄႈၵႃႇလၢၺ်တီႈ။

ၵႃး (n) တၢင်းဢၼ်တူၵ်းၵၢၼ်ပၼ်ႇထိုင်ပၼ်ႇၶွပ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉလိၵ်ႈပႂ်ႉဝၼ်း။ ၵႃးတဵၵ်းၼမ်ႉ။ ၵႃးတမ်ၶဝ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉမၢၼ်ႈ။ ၵႃးပႂ်ႉယၢမ်း -ဝၢင်း။

ၵႃး (n) ၶိူင်ႈၵၢဝ်ႉၶိူင်ႈၵူင်းလူင် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း။ ၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ။ ၵႃးတၢင်ႇၵူၼ်း။ ၵႃးလူင်။ ၵႃးဢွၼ်ႇ။ ၵႃးၶႄၽႆး။

-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇမီးလမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်း ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်လီမႃးလႆႈ၊ ဢၼ်ၺၢမ်ႉ ဢၼ်ၶုၺ်ႈ၊ ဢၼ်ၼေ လွင်ႈဢမ်ႇမေႃမဵဝ်းၼိူင်ႈ (ၵႃး၊ ၵႃးၶႆႉ၊ ၵႃးၼႃႇ၊ ၵႃးၽႅဝ်၊ ၵႃးလူင်ၵႃးလင်)

-တၢင်းဢၼ် ၽၢတ်ႇယၢၼ် သုတ်ႉၶၢႆႉလၢႆႊတီႈ ၵႆၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ တၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇတၢၼ်ႇၼႆႉၵွၼ်ႇ/ၼႆႉၵွၺ်း၊ ႁိုဝ်ၸႂ်ႈမွၵ်ႈ ၼႆႉၵွၺ်း။ တၢင်းဢၼ်ၼမ်လိူဝ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ၊ ၼမ်ဝႃႈၼမ်(ၵႃး၊ ၵႃးယၢၼ်၊ ဢမ်ႇၵႃး၊ ႁွၼ်ႇၵႃး၊ ၵႃးဝႃး၊ ၵႃးၵႃးဝႃးဝႃး၊ ၵႃးၼႃႇထႃး ၼႃႇ)

-ၶူဝ်း တွၼ်ႊတီႈတမ်းၶွၼ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႊပၼ်ႇဝူၼ်ႈသေ ၶၢႆႉလၢႆႊ ဢွင်ႈတီႈၵႂႃႇၵႂႃႇၶိုၼ်းၶိုၼ်း (ၵူးၵႃး၊ ၵူးၵႃးတမ်းၶွၼ်ႇ၊ မတ်ႉ ၸပ်းၵူးၵႃး)

-တၢင်းဢၼ် တၢင်ႇသိၼ်တၢင်ႇၵူၼ်း၊ တၢင်းဢၼ် တေႃႉတၢင်ႇဢဝ် ၵႂႃႇမႃးၶၢႆႉလၢႆႊတီႈပၼ်၊ ၼင်ႇဢၼ် ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈတူဝ် တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ဝူဝ်းတၢင်ႇႁႃႈတူဝ် ၼိူင်ႈၸုမ်း တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ဝူဝ်းတၢင်ႇပႅတ်ႇတူဝ် ၼိူင်ႈၸုမ်း တၢင်ႇပေႉလႆႈ။ ၶူဝ်းတၢင်ႇ တႃႇ တေႃႉဢဝ် ၵႂႃႇမႃး (ၵႃး၊ ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈၵႃး၊ ၵႃးႁႃႈတူဝ်၊ ၵႃးပႅတ်ႇတူဝ်။ ဝူဝ်းတၢင်ႇၼိူင်ႈၵႃး ဝႆႉၵူၼ်းႁေႃႈ ၼိူင်ႈၵေႃႉ။ ပေႃးပႆႇ လႅတ်း ၸွမ်းၵႃးႁႃႈတူဝ်၊ ပေႃးလႅတ်းယဝ်ႉ ၸွမ်းၵႃးပႅတ်ႇတူဝ်)

-တၢင်းဢၼ် ပၼ်ႇလႅၵ်ႈၵမ်းၵၼ်၊ လႄႉၵၼ်၊ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်။ ၺႃး ၵမ်းဢၼ်လႆႈသၢင်ႈ။ (ပၼ်ႇၵႃးၵၼ်၊ ပုတ်ႈၵႃးၵၼ်။ ၵႃးၵဝ်၊ ၵႃးမႂ်း၊ ၵႃးၶဝ်၊ ၵႃးၽႂ်ၵႃးမၼ်း၊ ...)

-ၶိူင်ႈၶူဝ်းႁိပ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇ သုပ်းမတ်ႉၵႂၢၼ်းထိင်း ၵူၼ်းႁၢႆႉ ၵူၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်းၶဝ် ယႃႇႁႂ်ႈတူင်ႉလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶိုၼ်ၶၢၼ် တိၼ်မိုဝ်းလႆႈ။ ၶူဝ်းဢၼ် ၸႂ်ႉတီႈပၼ်တၢမ်ႇၼၵ်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၵႃး၊ သႂ်ႇၵႃး၊ ၵႃးလႅင်ႇ၊ ၵႃးၶေႃး၊ ၵႃးတိၼ်၊ ၵႃးမိုဝ်း)

-ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႄႇၵဝ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶူႈလင်ၵွင်ႇ ဢူၵ်းၶူၼ်၊ တိၼ်မိုဝ်းၶူၼ်(ၵႃးလႃး၊ ...)

-ၶိူင်ႈသႂ်ႇၶေႃးမူ၊ သုပ်းၶေႃးမူ ဢၼ်ဢဝ်မႆႉႁဵတ်းသၢမ်ၸဵင်ႇသေ ႁဵတ်းဝႆႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၶႄ တႃႇႁေႉ တၢင်းမူၼ်ႉႁူဝ်ႉမူၼ်ႉ ႁိူၵ်ႈ။ (ၵႃး၊ ၵႃးမူ၊ ၵႃးႁိပ်ႇ၊ ၵႃးပၢၼ်ႉ)


ၵႃႉ


ၵႃႉ (n) ၼမ်ႉဢၼ်လုၵ်ႈၼႂ်းပၢၵ်ႇ-သူပ်းယွၺ်ႉတူၵ်း၊ ၼမ်ႉၵႃႉ။

ၵႃႉ (v) တၢင်းဢၼ်သိုဝ်ႉဢၼ်ၶၢၺ်တေႃႇၵၼ်။ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢၺ်ႊၵၼ်ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ႉလိူဝ်ၼမ်ႉတွၼ်း။ ၵႃႉၶၢၺ်။ ၵႃႉၵူႈ။ ၵႃႉၵုၼ်ႇ။ ၵႃႉၶူဝ်း။

ၵႃႉ (n) မိူင်းတီႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းၵၼ်တင်းမိူင်းၵူဝ်း။ မိူင်းၵႃႉမိူင်းၵူဝ်း။

ၵႃႉၶၢႆ - ကူးသန်းရောင်းဝယ်သည်။

-ၼမ်ႉလၢႆးယၢင် ယွႆႉဢွၵ်ႇတီႈသူပ်းပၢၵ်ႇ (ၵႃႉ၊ ၼမ်ႉၵႃႉ၊ ၵႃႉယွႆႉ)

-ၼမ်ႉယၢင် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၼင်မႆႉတေႃႇယေႃႇ၊ မႆႉၽၵ်းယၢၼ်းၶဝ် ၸႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ (ၵႃႉ၊ ပဵၼ်ၵႃႉ၊ ၵႃႉတႂ်ႉတႂ်ႉ၊ ၵႃႉယၢင် မႃး...)

-တၢင်းဢၼ် ၵဝ်ႇႁိုင် ၼၢၼ်းယၢဝ် ပေႃးတၢၼ်ႇလိုမ်းယဝ်ႉ။ (မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၵႃႉ)

-တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ တႃႇႁႂ်ႈၽွၼ်းလီ ၼမ်တိူဝ်းမႃးလႆႈ၊ တၢင်းဢၼ် ဢွၵ်ႇတၢင်းတႃႇသိုဝ်ႉၶၢႆ။ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း လူၺ်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆ/လႅၵ်ႈၶွၼ်ႇၵူးၶူဝ်း (ၵႃႉ၊ ၵႃႉၵႃႉၶၢႆၶၢႆ၊ ၵႃႉၵူး၊ ၵႃႉၶူဝ်း၊ ၵႃႉယႃႈ၊ ၵႃႉၵူၼ်း၊ ၵႃႉၵိူဝ်းတွၼ်း ၼွၼ်းၵိူဝ်းဢုၼ်ႇ၊ ၵႃႉၵိူဝ်း လႆႈငိုၼ်း၊ ၵႃႉၶၢႆ လၢႆလွင်ႈ)

-ၸိုဝ်ႈမိူင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းၵၼ်တင်းမိူင်းၵူဝ်း။ (မိူင်းၵႃႉ၊ မိူင်းၵႃႉမိူင်းၵူဝ်း)

-ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ဢၼ်တင်ႈတႄႇ ၸဵမ်ၸဝ်ႉၸဵမ်ပိုင်း။ (ပဵၼ်ၵႃႉ၊ ၵႃႉၵဝ်ႉငဝ်ႈတႄႇ)


ၵႃႊ


ၵႃႊ (n) မိူင်းတီႈၼိူင်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းၶွၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇၸွမ်းၽၵ်းသူမ်ႈ။ မိူင်းၵႃႊ။

ၵႃႊ (adj) တၢင်းဢၼ်ၶၼ်သူတ်ႇၶၼ်သုင်။ ၶၼ်ယႂ်ႇ။ ၶၼ်ၼမ်။

ၵႃႊ (n) ငိုၼ်းဢၼ်ပၼ်တီႈသိုဝ်ႉ၊ ဢၼ်ပၼ်တီႈပိူၼ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ႁဝ်း။ ၵႃႊၶဝ်ႈ။ ၵႃႊၽၵ်း။ ၵႃႊၶူဝ်းၵႃႊလဵင်း။ ၵႃႊၵုၼ်ႇ။ -ၵႃႊႁႅင်း။ ၵႃႊမႃႇၵႃႊႁႅင်း။

-တၢင်းဢၼ်မီးၶၼ်ယႂ်ႇ ၶၼ်လူင်၊ ဢၼ်ၼၢၼ်းလႆႈႁၼ် လႆႈႁူပ်ႉ၊ ဢၼ်ထၢၼ်ႈသုင်၊ ဢၼ်ၼႄ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈလမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇ၊ ၶၼ်တၢင်းၵိၼ်ၶူဝ်းလဵင်း။ (ၵႃႊ၊ ၵႃႊၶၼ်၊ ၵႃႊယႂ်ႇၵႃႊသုင်၊ ၵႃႊႁူႉၵႃႊႁၼ်၊ ၵႃႊသိုဝ်ႉၵႃႊၸၢႆႇ...)

-တၢင်းဢၼ် ၸႂ်ႉတႃႇၼေ ဢွင်ႈတီႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ လွင်ႈၸင်ႈၸ် လႄႈ ၶေႃႈထႅင်ႈလႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ(ၵႃႊပုၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼႆႉ၊ ၵႃႊပုၼ်ႉ၊ ၵႃႊၼၼ်၊ ၵႃႊၵွၼ်ႇ၊ ၵႃႊဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇၸူး၊ ၵႃႊၵဝ်ႁူႉ ၵဝ်ႁၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ)

-ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈၽၵ်းၶဵဝ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ၵိၼ်ႁၢၵ်ႈ၊ ၵိၼ်မႂ်ႊမၼ်းလႆႈ၊ မီးသႅဝ်ႁိုၼ်း။ (ၽၵ်းၵႃႊ၊ မီႇၵႃႊ၊ ႁၢၵ်ႈၽၵ်းၵႃႊ)

-ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢွင်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈ၊ မိူင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး။ (မိူင်းၵႃႊ၊ ၼမ်ႉၽၵ်းၵႃႊ)

-ငိုၼ်းဢၼ်ပၼ်တီႈသိုဝ်ႉ၊ ဢၼ်လႆႈပၼ်တီႈပိူၼ်ႈယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ႁဝ်း (ၵႃႊၶဝ်ႈ၊ ၵႃႊၽၵ်း၊ ၵႃႊၶူဝ်းၵႃႊလဵင်း၊ ၵႃႊၵုၼ်ႇ၊ ၵႃႊႁႅင်း၊ ၵႃႊမႃႇၵႃႊႁႅင်း၊ ၵႃႊတႅမ်ႈၵႃႊမၢႆ၊ ၵႃႊတေႃႇၵႃႊသူင်ႇ၊ ၵႃႊၸၢင်ႈၵႃႊယိမ်ႊ)

-တၢင်းဢၼ်ၶၼ်သူတ်ႇ ၶၼ်သုင်၊ ၶၼ်ယႂ်ႇ၊ ၶၼ်ဢၼ်သုင်လိူဝ်တၢၼ်ႇပဵၼ်တၢၼ်ႇၽဵၼ်ႈ။ (ၵႃႊ၊ ၵႃႊယႂ်ႇ၊ ၵႃႊသုင်၊ ၵႃႊၶိုၼ်ႈ၊ ၵႃႊလိူဝ်၊ ၵႃႊယုၵ်ႉ၊ ၵႃႊ...)

-တၢင်းဢၼ်ၼမ်လၢႆ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇၶင်ႉသေ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈၸွႆႈ၊ ၶေႃႈၵမ်ႉႁႅင်း ႁႂ်ႈယႂ်ႇ၊ ဢၼ်ပႃးမူတ်းတင်းသဵင်ႈ။  (ၵႃႊ ပဵၼ်၊ ၵႃႊႁၼ်၊ ၵႃႊႁူႉ၊ ၵႃႊမီး၊ ၵႃႊၸၢင်ႊ၊ ၵႃႊမေႃ၊ ၵႃႊၶိင်း၊ ၵႃႊၼၢႆး၊ ၵႃႊထဝ်ႈၵႃႊၵႄႇ၊ ၵႃႊယိင်းၵႃႊၸၢႆး၊ ၵႃႊလုၵ်ႈၵႃႊလၢၼ် ၊ ၵႃႊဢၼ်၊ ၵႃႊၸိုဝ်ႈ၊ ၵႃႊၸိူဝ်း၊ ၵႃႊမႃး၊ ၵႃႊထိုင်...)

ၵႃႊၶၼ် - တန်ဖိုး။


ၵီ


ၶေႃႈၸႂ်ႉ တႃႇတၢင်ၼေ သဵင်ၶူဝ်၊ သဵင်မေႃး ဢၼ်တူဝ်လဵၵ်ႉ၊ တူဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် (ၵီၵီ၊ ၶူဝ်ၵီၵီ၊ သဵင်ၶူဝ်မေႃးၵီၵီ၊ သဵင်ၵီၵီၵေႃ ၵေႃ)


ၵီႇ


ၶဵင်ႇတီႈတေႃးႁုၵ်ႇ၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်း ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇ (ၵီႇ၊ တေႃးၵီႇ)

-တီႈဝႆႉ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ယေးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ၊ တၢင်းဢၼ်လိူင်ႇၼမ်ၼႃႇ။ (ၵီႇ၊ ပဵၼ်ၵီႇ ပဵၼ်ၵီႇ၊ ပေႃးပဵၼ်ၵီႇ ပဵၼ် တႅၼ်ႈဝႆႉ)


ၵီႈ


ၵီႈ=တၢင်းဢၼ်တူၵ်းၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ် ၵပ်းၵၢႆႇတင်း လွင်ႈတူၵ်းၸႂ်၊ ငဝ်းလၢႆး ၼႃႈတႃဢမ်ႇလီ၊ တၢင်းဢၼ် ႁိူဝ်ႇတူၵ်းဢွၵ်ႇယွၼ်ႉ ၸႂ်ၵူဝ်သၢၼ်ႈ။ (ၵီႈ၊ ႁိူဝ်ႇၵီႈ၊ ၼႃႈၵီႈ၊ ၵီႈၶၢဝ်ႊၶၢဝ်ႊ၊ ၵီႈမၢင်ႉ၊ ၵီႈႁႄ)


ၵီး


ၵီး=တူၼ်ႈဢၼ်မီးသႅဝ်ႁွမ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ ၶူဝ်းမီးသႅဝ်ႁွမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇမိူတ်ႇသႂ်ႇတီႈမီႇၽၵ်း ႁႂ်းတိူဝ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ မီးသၢႆတွၼ်းမႃး။ (ၵီးႁွမ်၊ ၵီးလွႆ၊ ၵီးၵွၵ်ႇ၊ ၵီးၶႄႇ၊ ၵီးၼႃး) (ၵီးႁွမ်-သႂ်ႇၼိူဝ်ႉသႃႈ၊ ၵီးၵွၵ်ႇ-သႂ်ႇပႃမူတ်း၊ ၵီးၶႄႇ-သႂ်ႇတပ်းၶူဝ်ႈ၊ ၵီးၼႃး-ၵပ်းၼမ်ႉ ၽိတ်ႉ)


ၵီႉ


ၵီႉ=တၢင်းဢၼ် ၸင်ႇႁႃတုမ်ႇသေ တႄႇၽုတ်းပဵၼ်မႃး။ (ၵီႉ၊ ၵီႉမႃး၊ တိုၵ်ႉၵီႉ၊ ၸင်ႇႁႃတုမ်ႇတီႉၵီႉ၊ ၼဵင်ႈသူၺ်ႇပီႇ တိုၵ်ႉၵီႉ ပႆႇ ပေႃးၵဵပ်း၊ ၵူႇၽၵ်းႁီႉ ၵီႉမႃးဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ)

-တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇထိူင်းထိုင်ႉ ဢမ်ႇၸိူင်ႉယၢမ်း၊ လႅတ်းသႅဝ်းတူင်ႉၼိုင်လႆႈ ၼင်ႇၸႂ်ၼင်ႇၶေႃး(လီႉၵီႉလၼ်းၵၼ်း)


ၵီႊ


ၵီႊ=ပိုတ်ႇဢွၵ်ႇတၢၵ်ႇၼႄ၊ လီတူၺ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ ႁၢင်ႊလီ၊ သိူဝ်းၸႂ်၊ ၸူမ်းၼႃႇ။ (ၵီႊ၊ ၵီႊၸွင်ႈ၊ ၵီႊယင်၊ ၼႃႈၵီႊ၊ ၸႂ်ၵီႊ၊ မွၵ်ႇၵီႊ၊ ၵီႊလီ)၊ (ၵီႊၸွင်ႈၵင်ႈ၊ ၵီႊပၢၵ်ႇထူင်တုင်း၊ ႁဵပ်းတေႃႇႁွႆး ၵီႊယဝ်ႉ၊ ၸူမ်းၼႃႇ ႁူဝ်ၸႂ်ပေႃးၵီႊ၊ လူင်ႇမွၵ်ႇၵီႊလွၼ်ႉ၊ ၼႃႈၵီႊတႃ ဝၢၼ်)

-တၢင်းဢၼ် ၽုတ်းဢွၵ်ႇလႅင်းႁိူဝ်ႈသွင်ႇသႂ်မႃး၊ ဢၼ်သိုပ်ႇမီး ၽွၼ်းလီတေႃႇၵၼ်ၵႂႃႇ။ (သၢႆဝၼ်း ၵီႊပိူင်းမႃးၼိူဝ်ၾႃႉ၊ သၢႆ လႅတ်ႇၵီႊႁိူဝ်ႈလူင်မႃးယဝ်ႉ၊ ၵီႊလီမုၼ်ႁူမ်ႇၵၼ်)


ၵေ


ၵေ=တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇဢမ်ႇၵွင်ႉလွင်ႈလူၺ်ႈသင်သေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ၊ ၵႂႃႇမီးယူႇၵႄႈၵၢင်ဝႆႉ၊ သၢႆငၢႆငဝ်းလၢႆး ဢၼ်မီးၼင်ႇ ၼၼ်။ (ၵႂႃႇၵေယူႇ ၵၢင်ပိူၼ်ႈ၊ ယႃႇၶႂ်ႈၵေမႃး ၼႂ်းလွင်ႈၼႆႉ)


ၵေႇ


တၢင်းဢၼ် ဢေႇၼႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်။ (ၵေႇ၊ ၵေႇၼႃႇ၊ မီးၵေႇ)


ၵေႈ


တၢင်းဢၼ် လိတ်ႈပၼ်၊ ပွၺ်ႇပၼ်၊ ႁႂ်ႈလႆႈလူမ်သႃႇ လႆႈလီ လႆႈၶႅၼ်းၵႂႃႇ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းၶူၼ်ႉ၊ တၢင်းၸဵပ်း တၢင်း ယူႇယၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလၢႆယူတ်း၊ တၢင်းဢၼ် သပ်းလႅင်းပၼ် ႁႂ်ႈၸႅင်ႈ။ (ၵေႈ၊ ၵေႈလိတ်ႈ၊ ၵေႈပွၺ်ႇ၊ ၵေႈၵွင်ႉၵေႈမိူဝ်ႇ၊ ၵေႈၶေ၊ ယႃႈၵေႈ၊ ၵေႈၵႂၢမ်း)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူတ်း ႁႂ်ႈပွႆႇ ႁႂ်ႈလွႆႇ ႁႂ်ႈလူမ် ႁႂ်ႈယၢၼ် ႁႂ်ႈလႃႉလူင်း။ (ၵေႈသိၼ်ႈ ၵေႈသိူဝ်ႈ၊ ၵေႈၶေပၼ်၊ ၵေႈၵႂၢမ်းတႃႉ)

-တၢင်းဢၼ် ထုၵ်ႇလႆႈတွပ်ႇတႅၼ်းၶိုၼ်း ပုၼ်ႈလီ၊ လွင်ႈထုၵ်ႇႁဵတ်း။ (ၵေႈၸူး၊ ၵေႈထိုင်ၵေႈတွပ်ႇ)

ၵေႈၶေ = ကယ်ဆယ်သည်၊ ဖြန်ဖြေသည်။

ၵေႈလိတ်ႈ = ဖြေရှင်းသည်။


ၵေး


တၢင်းဢၼ် ဢိင်ပိုင်ႈ၊ လႆႈပိုင်ႈ၊ လႆႈဢိင်။ တီႈဢိင်။ (တၢင်းၵေး၊ တၢင်းၵေးၽြႃး၊ ၵေးၸူး၊ မီးၵေးၸူး)

ၵေးၸူး = ကျေးဇူး

ၵေးလၢင်း = အရင်းအနှီး


ၵေႉ


တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၼေ လွင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်၊ ႁဵတ်းၶိတ်ႉ ႁဵတ်းပၢႆႇတေႃႇၵၼ်၊ သီႇၵေႉတၢင်းမီး ၵၼ် (သီႇၵေႉ ပိူၼ်ႈမီး ႁဝ်းၽၢၼ်)၊ သီႇၵေႉ ပိူၼ်ႈလႆႈၼမ် ႁဝ်းလႆႈဢေႇ (သီႇၵေႉပိူၼ်ႈ)၊ ၵေႉတႃၸူးၵၼ် (ၸၢႆႉတႃၸူးၵၼ်)၊ ၵေႉတွၵ်ႈၵေႉတမ်ႇ (တမ်ႇၶိုၼ်ႇ တမ်ႇၶၼ်းၸူးၵၼ်)

ၵေႉတႃ = မျက်စောင်းထိုးသည်။


ၵေႊ


 

ငဝ်းလၢႆး ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ (ၵေႊ၊ ၵေႊၵၢင် ၼမ်လၢႆ၊ ၵေႊၵူၼ်း၊ ၵေႊပွႆး၊ ၵေႊသိုၵ်းၵေႊသိူဝ်၊ ...)


ၵႄ


တၢင်းဢၼ် ထိမ်ႈပႅတ်ႈ၊ ထိမ်ႈၵႂႃႇ။ သႄႇပႅတ်ႈ သႄၵႂႃႇ (ၵႄမႅင်ႇၵၼ်-ထိမ်ႈဝိုတ်ႉမႅင်ႇၵၼ်၊ ၵႄမႃးတၢင်းၼႆႉ-ထိမ်ႈမႃးတၢင်းၼႆႉ လႄႈ၊ ၵႄပႅတ်ႈ-သႄႇပႅတ်ႈ၊ ထိမ်ႈပႅတ်ႈ၊ ဝိုတ်ႉပႅတ်ႈ)

-တၢင်းလဵၼ်ႈၶွင်တႆး လၢႆးတေႃႇလွင်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (တေႃႇၵႄ၊ မၢၵ်ႇၵႄ၊ လဵၼ်ႈၵႄ)

-ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇတူဝ်လဵၵ်ႉ ဢၼ်မေႃယူႇၸွမ်းၽုင် မဵဝ်းၼိူင်ႈ(ၵႃၵႄ-ၵႃလဵၵ်ႉ)၊ (တႅင်ၵႄ-တႅင်လဵၵ်ႉ၊ တႅင်ၶီႈမႃႉ-တႅင်တွမ်ႇ၊ ၼႃးၵႄ- ၼႃးၼွႆႉ၊ ၼႃးဢွၼ်ႇ)


ၵႄႇ


တၢင်းဢၼ် ထူၼ်ႈယႂ်ႇ ၼမ်လိူဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ ၵဝ်ႇႁိုင်။ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ(ၵႄႇႁူဝ်ပွၵ်ႉ ႁူဝ်ဝၢၼ်ႈ၊ ၵႄႇထဝ်ႈ၊ ထဝ်ႈၵႄႇႁူဝ်ၶၢဝ်၊ မႆႉၵႄႇ၊ ဝၢႆႇၵႄႇ)။ (ၵႄႇၸၢင်ႉ၊ ၵႄႇမႃႉ၊ ၵႄႇႁူဝ်မႃႉ၊ ၵႄႇႁူဝ်မေႃႈ၊ ၵႄႇႁူဝ်ၵၢတ်ႇ၊ ၵႄႇႁူဝ်ဝတ်ႉ)

-တၢင်းဢၼ် ၶတ်းၶႅင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼူပ်ႈ ဢမ်ႇၼွမ်းၽႂ်။ (ၶႃႇၵႄႇ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႃႇၵႄႇ၊ ၶႃႇၵႄႇတေႃႇပိူၼ်ႈ)


ၵႄႈ


တၢင်းဢၼ်မီးဝူင်ႈၵၢင်၊ ၵၢင်သွင်ဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်သေၼၼ်ႉ၊ တၢင်းဢၼ် မီးၼႂ်းၵၢင် (ၵႄႈ၊ ၵႄႈၵၢင်၊ ၵႄႈမႆႉ၊ ၵႄႈယိူဝ်ႈ၊ ၵႄႈယႃႈ၊ ၵႄႈလိၵ်ႈၵႄႈထမ်း၊ ၵႄႈၵၢင်လွႆပုၼ်ႉ)


ၵႆႇပင်း = ကင်ပလင်း

ၵိင်ႇပၢၼ် = ကြောင်ပန်း

ၵုင်ႈလႅင် = ကျက်ဆူရိုးနီ

ၵုင်းၵၢင်း = ကန့်ပလူ


ၵႄး


သၢႆၼမ်ႉ လၢႆႇၼမ်ႉလႆ၊ တၢင်းဢၼ် ပေႃးၶၢႆႉလႆလူင်ယူႇ သေႇသေႇ။ {(ၵႄးၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉၵႄး၊ ၵႄးၼမ်ႉၶူင်း၊ ၵႄးလႃး ၽွင်းလႃး)၊ (ၼမ်ႉလူင် သၢႆယၢဝ်း၊ ၼမ်ႉႁွင်ႊယႂ်ႇယၢဝ်း၊ ၵႄးယၢဝ်း)}

-တၢင်းဢၼ် ၼမ်လိူဝ်၊ သႂ်ႇလိူဝ်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵျႃႉလိူဝ်ထႅင်ႈ။ (ၵႄးတွၼ်း၊ မႄးၵႄးယႃ၊ ၵႄးထႅင်ႈ)

-တူၼ်ႈမႆႉ၊ မွၵ်ႇမႆႉမိူင်းတႆး မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (မႆႉၵႄး၊ မွၵ်ႇမႆႉၵႄး)


ၵႄႉ


တၢင်းဢၼ်ၵိူမ်ႈ၊ ၵိူဝ်ႉ ဢၼ်လၢတ်ႈယွၵ်ႇဢဵၼ်ႈ။ တၢင်းၵႂၢတ်ႇ ၶုတ်ႇသႂ်ႇတၵ်းၵဝ်ႇ၊ ၸၼ်သႂ်ႇတၵ်းၵဝ်ႇ။ (ၵႄႉၵႂၢမ်းၵၼ်၊ ပေႃးပိူၼ်ႈ လၢတ်ႈတေႉ ယႃႇၵႄႉဢဵၼ်ႈ။ ၵႄႉၸူးတူဝ်ၵဝ်ႇ)

-တၢင်းဢၼ် လမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၼမ်ႉလႅမ်ႉရသႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉလႅမ်ႉၵတ်ႉၵႂႃႇ၊ ႁႅင်းလမ်ႉၵတ်ႉမၼ်း သဵင်ႈၵႂႃႇ။ တၢင်းဢၼ်လၢတ်ႈသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလီ။ (ၵႄႉ၊ ၵႄႉယဝ်ႉ၊ ယႃႈၵႄႉ၊ ၸၢင်ၸႄႉၵႄႉ၊ ဢီႈယႃၵႄႉ၊ ၵႄႉသႄႉဝႃႈၸႃႉဝႃႈလၢႆ တီႈ ၵၼ်)


ၵူ


တၢင်းဢၼ် လႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ၼင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ဝႆႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉ။ (ၵူ၊ ၵုမ်ႇၵူ၊ ၵူလႆႈ၊ ၵူတေႃႇ၊ ၵူတွင်ႉ၊ ၵူတႃႇ)

-တၢင်းဢၼ် ႁွင်ႉႁႃၵၼ်၊ ပၼ်သဵင်ၸူးၵၼ် ႁႂ်ႈငိၼ်း ႁႂ်ႈၶိုတ်းၶွႆႊၵၼ်။ သဵင်ႁွင်ႉၶၼ်။ (ၵူ၊ ၵူႁႃ၊ သဵင်ၵူ၊ ၵူႁွင်ႉ၊ ၵူတေႃ)၊ (ၼူၵ်ႉၵူ ၼူႁွင်ႉ၊ ထွမ်ႇသဵင််ပိူၼ်ႈ ၵူႁႃၵၼ်ယူႇ၊ ၵူႁႃ ၵူႉႁႃၵၼ်ယူႇ)


ၵူႇ


ႁၢၼ်ႉသုင် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ တႃႇပဵၼ်တီႈၼွၼ်း၊ တီႈၼင်ႈ။ (ၵူႇတီႈၼွၼ်း၊ ၵူႇတီႈၼင်ႈ)

-ၶူဝ်းၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈပၢႆမႆႉ၊ ၵိင်ႇၶူဝ်ႈၶႅမ်းမႆႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပႆႇတၼ်းၵီႊလိတ်ႈ ပဵၼ်ယွတ်ႈမႂ်ႇၾိူဝ်မႂ်ႇ။ တၢင်းဢၼ် ၽုတ်း ဢွၵ်ႇမႂ်ႇမႂ်ႇ။ (ၵူႇၽၵ်းႁီႉ၊ ၵူႇမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၵူႇၽၵ်းယၢၼ်း)၊ (ပိူၼ်ႈၸိုင်ဝႃႈ ၼၢင်းမၢၼ်း-ၼၢင်းဢမ်ႇမၢၼ်း ၼၢင်းၵိၼ် ၵူႇၽၵ်း ယၢၼ်းလႄႈ တွင်ႉၼၢင်းၵႂ်ႊ)

-သီၶၢဝ်ၽဵၼ်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶၢဝ်ၵူႇသွတ်ႇလွတ်ႇ ပွတ်ႇလီၸွၼ်းငွၼ်း)၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တႅမ်ႈတီႈ ပပ်ႉလမ်၊ ပႅၼ်ႈလမ်။ (ၵမ်ၵူႇ)၊ (ၶမ်းၵူႇ/ၶမ်းၶၢဝ်/ၶမ်းၽိူၵ်ႇ - ၵႃႊယႂ်ႇလိူဝ် ၶမ်းလိူင်)

-ယိင်းၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တူၼ်ၼိူင်ႈ(ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ)။

ၵူႇႁႃႇ = လိုဏ်ဂူ


ၵူႈ


တၢင်းဢၼ် ႁုပ်ႈဢဝ် သိမ်းဢဝ်၊ ၵႂႃႇဢဝ်မႃးၶိုၼ်း၊ တၢင်းဢၼ်ၵႂႃႇယိမ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ {(ၵူႈၼီႈၶူဝ်းၶွင်၊ ၵူႈၶဝ်ႈ ၵူႈၵိူဝ်၊၊ ၵူႈ ဢၼ်တၢၵ်ႇဝႆႉ။ (ၶွင်ယမ်းၵူဝ်ႁႅင်ႈ၊ ၶွင်ႁႅင်ႈၵူဝ်ယမ်း ၵူႈသေ)}

-တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်ၵူပ်ႉ၊ ပဵၼ်သိူင်း၊ ပဵၼ်တုၺ်ႇ၊ ပဵၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ငၢႆးၵၼ်။ (ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်း၊ ၵူႈၼိူင်ႈ သွင်ဢၼ်၊ ပႅၼ်ၶမ်းၼိူင်ႈၵူႈ၊ ထူႇၼိူင်ႈၵူႈ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်ႈၵၼ်)


ၵူး


တၢင်းပဵၼ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးပိူင်ၾၢင် တႃဝဝ်း၊ တႃမူဝ်း လႄႈ ယူႇဢူၼ်ႈ၊ ယူႇၶေႃႉႁိုင်။ (ၵူး၊ ပဵၼ်ၵူး၊ ၵူးတႃလိူင်/ငၢၼ်ႉတႃ လိူင် - တၢင်းပဵၼ်တပ်း)

-တၢင်းဢၼ် ယိူင်ႈမိူၼ် ဢၼ်ၵဝ်ႇမီးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်မႃး ဢၼ်မႂ်ႇ။ ၽိုၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ။ (ၵူးထုတ်ႇ၊ ၵူးထုတ်ႇလိၵ်ႈ)

-တၢင်းဢၼ် လႅၵ်ႈၵၼ်၊ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် လၢႆႊပၼ်ၵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သိုဝ်ႉၶၢႆ ။ (ၵူးၵၼ်-လႅၵ်ႈၵၼ်၊ ဢဝ်မႃႉၵူးဝူဝ်း။ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၵူး-သိုဝ်ႉၵေႃႈသိုဝ်ႉၶၢႆၵေႃႈၶၢႆ လႅၵ်ႈၵေႃႈလႅၵ်ႈ)

ၵူး = ဖလှယ်သည်။


ၵူႉ


ႁၢၵ်ႈယႃႈယႃ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၵူႉလီႉၵႃႇ)

-ႁွင်ႊၼမ်ႉမီးၼႂ်း ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်။ (ၼမ်ႉၵူႉ၊ ႁွင်ႊၼမ်ႉၵူႉ)

-တၢင်းဢၼ် ၽုတ်းၸုၼ် ပဵၼ်တုမ်ႇလူင်မႃးဝႆႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ တၢင်းဢၼ်တႄႇပဵၼ်ၽုတ်းသူတ်ႇ ဢွၵ်ႇပႅၼ်မႃး။ (တုမ်ႇတူႉၵူႉ-တဝ်ႈ ၼူမ်း တုမ်ႇတူႉၵူႉ၊ ၵူႇမၼ်း ၵူႉဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ-ပႆႇၵီႊ၊ တိုၵ်ႉႁႃၵူႉၵွၺ်း ပႆႇပဵၼ်ၵူႇ-ပႆႇၵီႊငၢႆႈငၢႆႈ)၊ ("ၵီႉ လႄႈ ၵူႉ" ၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ငၢႆး ၵၼ်၊ ၵီႉ=လဵၵ်ႉ၊ ၵူႉ=ယႂ်ႇ။)


ၵူႊ


တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ဢၼ်ပႃးတင်းမူတ်း၊ ဢမ်ႇလွတ်ႈသေတီႈ သေၵေႃႉသေတၢင်း သေဢၼ် သေလွင်ႈ သေၵူၼ်း။ (ၵူႊ၊ ၵူႊဢၼ်၊ ၵူႊယၢင်ႇ၊ ၵူႊလွင်ႈ၊ ၵူႊတီႈ၊ ၵူႊဝၢၼ်ႈ၊ ၵူႊၵေႃႉ၊ ၵူႊ...)


ၵေႃ


တၢင်းဢၼ် လၢႆၵေႃႉ၊ လၢႆတူဝ်၊ လၢႆတူၼ်ႈ လၢႆလမ်း ယူႇၸမ်ၵၼ်၊ မီးၸမ်ၵၼ်၊ ဢမ်ႇယၢၼ်ၵၼ်။ ဢၼ်ၸမ်ၵၼ်၊ ၸမ်လူၺ်ႈ ၵၢၼ်၊ လူၺ်ႈယိူင်းဢၢၼ်း၊ လူၺ်ႈသူၼ်ၸႂ်၊ လူၺ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင်။ ဢၼ်ပဵၼ်မူႇ ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်း၊ ဢၼ်ႁူမ်ႈသၢင်ႈလူၺ်ႈ ၸွမ်းၵၼ်၊ ၸွမ်းၵူၼ်းတင်းၼမ်လၢႆ။ (ၵေႃ၊ ၵေႃမူႇ၊ ၵေႃမုၵ်ႉ၊ ၵေႃၸုမ်း၊ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵေႃယဵၼ်ႇငႄႈ၊ ၵေႃလဵၼ်ႈႁႅင်း...)

-တၢင်းဢၼ် ၸမ်ၵၼ်၊ ဢွၵ်ႇၸမ်ၵၼ်၊ ဢွၵ်ႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ပေႃးထၢင်ႇၸႅင်ႈႁူႉငၢႆႈ။ (ၵေႃ၊ ၵေႃမႆႉ၊ ၵေႃၶႅမ်၊ ၵေႃၼေႃႇ၊ ၵေႃ ဢၢႆႇ၊ ၵေႃယိူဝ်ႈ၊ ၵေႃယႃႈ၊ ၵေႃၵူၺ်ႈ၊ ၵေႃၶဝ်ႈ)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႃးၸမ်ၵၼ်၊ ဢဝ်ၸမ်ၵၼ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸမ်ၵၼ်ၸပ်းၵၼ် ဢိူမ်ႈဢႅပ်ႇၵၼ်။ (ၵေႃ၊ ၵေႃၸပ်း၊ ၵေႃၵၼ်၊ ၵေႃ သၢင်ႈ၊ ...)

-ၶေႃႈလူပ်းမိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈထၢမ် လွင်ႈဢမ်ႇၸႅင်ႈလီ။ (...ၵေႃ၊ ဢီႈသင်ၵေႃ၊ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃ)

-ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတီႈယူႇတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉ။ (ၵေႃလၢင်း၊ ဝဵင်းၵေႃလၢင်း)


ၵေႃႇ


ဢၼ်တႄႇတင်ႈ၊ ဢၼ်ႁႅၵ်ႈ၊ ဢၼ်ငဝ်ႈ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်း၊ ဢၼ်တင်ႈလႆႈတမ်းလႆႈ ပူၵ်းလႆႈ။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵေႃႇတင်ႈ၊ ၵေႃႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵေႃႇၵၢၼ်၊ ၵေႃႇဢွင်ႈ၊ ၵေႃႇတီႈ၊ ၵေႃႇၾႆး၊ ၵေႃႇမၢၼ်ႈ၊ ၵေႃႇမိူင်း၊ ၵေႃႇႁၢၼ်ႉ၊ ၵေႃႇႁိၼ်၊ ၵေႃႇႁိူၼ်း၊ ၵေႃႇသၢင်ႉ၊ ၵေႃႇၸေႊ၊ ၵေႃႇဝဵင်း၊...)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမိူဝ်ႈပီႊမႂ်ႇ၊ လၢႆးဢၼ်ႁဵတ်းပီႊမႂ်ႇ။ (ၵေႃႇၸဵင်)

-တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းယႂ်ႇႁဵတ်းလူင်၊ တၢင်းဢၼ် တၢင်ႇတဵင်ၵၼ်ၼမ်လၢႆ။ (ၵေႃႇၵႂၢင်ႈ(ၵေႃႇၵၢင်ႈ))။ (ၵေႃႇၵွင်၊ ၵေႃႇၵေႃႇၵွင်ၵွင်)

-မုၼ်ႈၽွင်ဢၼ်ႁွမ် ဢၼ်ႁူၺ်း၊ ဢၼ်ယၢင်ဢၼ်ယၢမ်ႊ ၸႂ်ႉတႃႇတႃးတႃႇၸပ်းသေတီႈတီႈ။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇတႃး၊ တႃးၵေႃႇ)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းဢမ်ႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းလႄႈ။ (ၵေႃႇၵၢၼ်ႉ)

-တၢင်းဢၼ် ဢဝ်မႆႉဢဝ်ၽိုၼ်းၶဝ် တၢင်ႇတဵင်ၵၼ်သေ ယိူင်းလူႇတၢၼ်းဢၢႆႊမႆႈ၊ ၾိင်ႈမိူဝ်ႈလိူၼ်သၢမ်။ (ၵေႃႇလူဝ်၊ ၵေႃႇမႆႉ လူဝ်၊ ၵေႃႇသုမ်လူဝ်...)

-ၶေႃႈႁွင်ႉလုၵ်ႈ ၵေႃႉတူၼ်ႈ၊ ၵေႃႉငဝ်ႈ၊ ၵေႃႉၵိူတ်ႇလဵင်ႉဢွၼ်တၢင်း။ (ၵေႃႇ၊ ၵေႃႇဢွမ်ႈ)

-ထၢတ်ႈ၊ ၵွင်းမူး ဢၼ်ႁဵတ်းလႅမ်လူင် ၸီးၶိုၼ်ႈၾႃႉၵႂႃႇ။ (ၵေႃႇလႅမ်လူင်)

-ၸိုဝ်ႈသဵင်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၸဝ်ႈပုတ်ႉထႃႉ ဢၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီပၢင်းမႃးတီႈ မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်းသႃႇ သၼႃႇမိူင်းသႅၼ်ဝီဝႆႉ။ (ၵေႃႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈၵေႃႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ၸဝ်ႈပလႃႉသီႉႁိင်ၵႃႉ)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းဝႆႉလွင်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်တေတုမ်ႉၶိုၼ်း။ (ၵေႃႇဝူတ်ႈ ၵေႃႇၵၢမ်ႇ)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႄးၼႃးယႂ်ႇသုင်၊ ဢၼ်တႄႇႁဵတ်း၊ တေးႁဵတ်း။ (ၵေႃႇတႄးၼႃး)

-တၢင်းဢၼ် တူဝ်သတ်းၶဝ်ႁဵတ်းတီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၶဝ်။ (ၵေႃႇမုင်ႉ ၵေႃႇႁင်း)

-တၢင်းဢၼ် တင်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းတွင်ႉ၊ တႄႇၸပ်းတွင်ႉ၊ ၾၵ်းတွင်ႉ။ (ၵေႃႇမူင်ႈ)

-တၢင်းဢၼ် တႄႇတင်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း၊ ဢၼ်ႁိုင်၊ ဢၼ်ၸဵမ်ၵွၼ်ႇဢွၼ်ၵဝ်ႇႁိုင်ၼႃႇၼႃႇ။ (ၵေႃႇၾႃႉ)

-တၢင်းဢၼ် တႄႇသၢင်ႈၶိုၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ၊ ႁဵတ်းထႅင်ႈမႂ်ႇ၊ ၸူႉႁွမ်ၶိုၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇ။ (ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်း)


ၵေႃႈ


မၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ တူၼ်ႈသႅၼ်းၵၢင်၊ ဢၼ်မိုတ်ႈ တီႈလႅၼ်ႊၵတ်း။ (မၢၵ်ႇၵေႃႈ)

-ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ။ (မွၵ်ႇၵေႃႈ)

-ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉတေႃႇၶိူဝ်းၵူၼ်း ၶိူဝ်းၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်မီးတၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၵဵင်းတုင်(ၵေႃႈ၊ ဢီႇၵေႃႈ၊ ၶိူဝ်းၵေႃႈ)

-ၶေႃႈဢၼ် ၸႅင်ႈၼႄပႆႇထုၵ်ႇ၊ ပႆႇတႅပ်းတတ်း လွင်ႈၽိတ်းမႅၼ်ႈ၊ ဢၼ်ယူဝ်းယိင်း။ (မႂ်းၵေႃႈ...၊ သူၵေႃႈ...)

-ၶေႃႈဢၼ် တိုၵ်းသူၼ်းၸႂ်ဢမ်ႇယၢဝ်းယဝ်ႉ။ (ႁဵတ်းလႄႈသူၵေႃႈ)

-ၶေႃႈဢၼ် ၵပ်းၼႂ်းၾိင်ႈၵႂၢမ်း။ (ပိူၼ်ႈၵေႃႈၵႂႃႇ၊ ႁဝ်းၵေႃႈမႃး၊ ၶဝ်ၵေႃႈသိုဝ်ႉ၊ ႁဝ်းၵေႃႈၶၢႆ၊ သေတႃႉၵေႃႈ၊ ၼႆၵေႃႈ၊ ယူႇၵေႃႈ၊ ၵေႃႈယႃႇ)

-ၶေႃႈဢၼ် ၼႄတႃႇပွႆႇဝၢင်း၊ ဝဵၼ်ႉၵိုတ်းလႆႈ။ (ၵေႃႈယႃႇ၊ ၵေႃႈယႃႇမၼ်း)


ၵေႃး


ၶူဝ်းဢၼ် လႆႈၼႂ်းတွင်ႉၶူင်ႉၼႂ်းတူဝ်သတ်း ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ်ယႃႈယႃ။ (ၵေႃးရႃႇၸဵၼ်း)

ၶေႃႈၵပ်း၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼင်ႇၵေႃႈ၊ သေၵေႃႈ၊ သေတႃႉၵေႃႈ။ (ၵေႃး၊ သေၵေႃး)

-ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈ(ၵေႃးၵႄး၊ ဢမ်ႇၵေႃးၵႄးႁဵတ်း)

-ဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်မႅၼ်ႈၸႂ်သူႈၸႂ်။ (ၵေႃးၸႂ်)

-တၢင်းဢၼ် သုမ်ၾႆးၶိုၼ်း၊ ဢဝ်တၢင်းမႆႈဢၼ်ဢွၼ်ႇသေ ၵေႃႇသုမ်ႁႂ်ႈၾႆးမုၵ်ႉယႂ်ႇမႃး။ (ၵေႃးၾႆး၊ ၵေႃးဢလၢင်း)


ၵေႃႉ


ၶေႃႈၸီႈတူၼ်ၵူၼ်း၊ ဢၼ်တၢင်ၵူၼ်း၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ဢၢၼ်ႇၼပ်ႉတူၼ်ၵူၼ်း။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉၼႆႉ၊ ၵေႃႉလဵၵ်ႉ၊ ၵေႃႉသုင်၊ ၵေႃႉယႂ်ႇ၊ ၵေႃႉတႅမ်ႇ၊ ၵေႃႉပီး၊ ၵေႃႉယွမ်၊ ၵေႃႉၶၢဝ်၊ ၵေႃႉလမ်၊ ၵေႃႉလၵ်း၊ ၵေႃႉငိူဝ်ႈ၊ ၵေႃႉယုမ်ႉ၊ ၵေႃႉၶူဝ်၊ ၵေႃႉၼင်ႈ ၊ ၵေႃႉၼွၼ်း၊ ၵေႃႉတီႈ၊ ၵေႃႉတၢင်း၊ ၵေႃႉယိုၼ်ႈ၊ ၵေႃႉပၼ်၊ ၵေႃႉၶႆႈ၊ ၵေႃႉၼၢဝ်၊...)

-ၶေႃႈၸႅင်ႈလႅင်း လွင်ႈတၢင်းပေႉတူဝ် ပဵၼ်လႆႈ။ (ၵေႃႉၸၢႆး၊ ၵေႃႉယိင်း)

-ၶေႃႈၼႄတေႃႇၵူၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉသေႈ၊ ၵေႃႉၵၼ်၊ ၵေႃႉၵဝ်ႇ၊ ၵေႃႉမိုတ်ႈၵေႃႉၵိုဝ်း)

-ၶေႃႈၼႄ ဢၼ်ယိူင်းၸူးၽၢႆၼႂ်း၊ ၽၢႆႇႁဝ်း။ (ၵေႃႉၵဝ်၊ ၵေႃႉႁဝ်း)

-ၶေႃႈၼႄ ဢၼ်ယိူင်းၸူးၽၢႆႇၼွၵ်ႈ၊ ၽၢႆႇပိူၼ်ႈ။ (ၵေႃႉၶဝ်၊ ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း...)

-ၶေႃႈဢၼ်ၼႄ လွင်ႈႁပ်ႉႁွမ်၊ (ၵေႃႉဢူၺ်း၊ ၵေႃႉႁိူၺ်း၊ ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း၊ ...)

-ၶေႃႈၸႅင်ႈတေႃႇသၢႆငဝ်း ဢၼ်ၵိုၵ်းၸွမ်းတူၼ်တူဝ်။ (ၵေႃႉငဝ်း)

-ၽူႈၶပ်းၶိုင်တႅမ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်လိၵ်ႈ။ (ၵေႃႉထုတ်ႇ၊ ၵေႃႉတႅမ်ႈ၊ ၵေႃႉၶပ်း၊ ၵေႃႉ...)

-ၽူႈဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႃႇႁူမ်ႈႁိူၼ်း။ (ၵေႃႉမၢႆ)

-ၽူႈဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁုင်တူမ်ႈၵႅင်မိုဝ်ႉၶူဝ်ႈသၢဝ်းၶဝ်ႈၽၵ်း။ (ၵေႃႉမိုဝ်ႉ) ၸဝ်ႈမိုဝ်ႉ။

-ၽူႈဢၼ်သူႈၸႂ်၊ မိုတ်ႈမၵ်ႉတီႈၸႂ်၊ ထုၵ်ႇၸႂ်။ (ၵေႃႉႁၵ်ႉ)

-တၢင်းၵၢၼ် ဢဝ်ၶေႃ ဢဝ်ၵွင်ႉသေၸၼ်တူၵ်း။ (ၵေႃႉ၊ ၵေႃႉဢဝ်၊ ၵေႃႉၵွင်ႉ၊ ၵေႃႉတူၵ်း၊ ၵေႃႉလူင်း)

-တွင်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢဝ်ႁဵတ်းပေႇႁူ၊ တွင်ႇႁူ။ (ၵေႃႉ၊ တွင်ၵေႃႉ၊ တူၼ်ႈၵေႃႉ)


ၵၢႆ


ၶူဝ်းၶိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊ ၶူဝ်းၶွင်သေဢၼ်ဢၼ်၊ ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ၶႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊဢၼ်ႁူမ်ႇ၊ ဢၼ်ငမ်း၊ ဢၼ်တွမ်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်းမေႃႈၵိုၵ်းငွႆး။

-ၵွၵ်း၊ ဢုမ်၊ ဢွမ်၊ ပုင်းလႂ်။ (ၵၢႆ၊ ၵၢႆႁူမ်ႇ၊ ၵၢႆတွမ်ႈ၊ ၵၢႆမေႃႈ၊ ၵၢႆငွႆး၊ ၵၢႆဢႅပ်ႇ၊ ၵၢႆငမ်း၊ ၵၢႆငပ်ႉ၊ ၵၢႆတိူဝ်ႇၶဝ်ႈ၊ ၵၢႆၶိူင်ႉ၊ ၵၢႆ...)

-တၢင်းဢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉ တီႈၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်၊ ယေႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆၽၢႆႇ၊ သွင်ၽၢႆႇ။ (ၵၢႆ၊ ၵၢႆၼႃႈ/ၵၢႆလင်၊ သွင်ၵၢႆ။ လၢႆၵၢႆ၊၊ ၵၢႆၼိူဝ်/ ၵၢႆတႂ်ႈ၊ ၵၢႆၼႃႈသိူဝ်ႈ/ၵၢႆလင်သိူဝ်ႈ)

-ၶေႃႈၸႂ်ႉတေႃႇ တၢင်းၵၼ် ၸင်ႇပူၼ်ႉမႃး၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပွတ်းတွၼ်ႊပီႊၼႆႉ။ (ပီႊၵၢႆ၊ ပီႊၵၢႆပူၼ်ႉ၊ ပီႊၵၢႆၼႆႉ၊ ပီႊၵၢႆၼၼ်ႉ)


ၵၢႆႇ


တၢင်းဢၼ် ၶိုတ်းၶွႆႊ ဢိင်သွၼ်ႉၵၼ်၊ ဢၼ်ၵိုၵ်းတိူဝ်ႉ တၢင်ႇတဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉ။ (မိူၼ်ၼင်ႇ-ၵၢႆႇၵႂၼ်၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇၶိုဝ်ႇ၊ ၵၢႆႇၵႂၢမ်း)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢၼ်သွင်ဢၼ်၊ သွင်ၽၢႆႇ၊ သွင်တီႈၶိုတ်းၶိုတ်ႉၵၼ်၊ ထိုင်ၵၼ်။ တၢင်းဢၼ်ဢဝ်ဢၼ်ၼိူင်ႈတၢင်ႇဢၼ် ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းဢ်ပဵၼ်လူၼ်ႈ ပဵၼ်လမ်းတၢင်ႇၵၼ်၊ တၢင်ႇသႂ်ႇၵၼ်၊ ဝႆႉတႂ်ႈၼိူဝ်ၵၼ်။ လွင်ႈၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉႁႂ်ႈသုင်၊ ၶိုင်ႁႂ်ႈယုၵ်ႉ သုင်ၵႂႃႇၶွႆႈ၊ လူင်းတႅမ်ႇလႂ်။ (ၵၢႆႇ၊ ၵၢႆႇၶမ်ႈ၊ ၵၢႆႇသႃး၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇၸၢတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၵႂၢမ်း၊ ၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇလူင်း၊ ၵၢႆႇႁွတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၽႅဝ်၊ ၵၢႆႇၶၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇႁႃ၊ ၵၢႆႇၸူး၊ ၵၢႆႇဝႆႉ၊ ၵၢႆႇတဵင်၊ ၵၢႆႇၵၼ်၊ ၵၢႆႇၼမ်ႉၵၢႆႇလိၼ်၊ ၵၢႆႇယွင်ၵၢႆႇႁၢင်း၊ ၵၢႆႇႁူၼ်း၊ ၵၢႆႇတူင်၊ ၵၢႆႇႁၢဝ်း၊ ၵၢႆႇႁိူၼ်းၵၢႆႇ ယေး၊ ၵၢႆႇ...)

-တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇယူႇတႃႇသဝ်း၊ တႃႇပိုင်ႈသွၼ်ႈ။ (ၵၢႆႇ၊ ၵၢႆႇသုမ်ႉၵၢႆႇသွင်း၊ ၵၢႆႇႁိူၼ်းၵၢႆႇယေး၊ ၵၢႆႇႁူင်းႁိူၼ်း၊ ၵၢႆႇႁူင်း ယႃ၊ ...)

-ၶေႃႈႁွင်ႉတေႃႇလၢႆးၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇလၢႆႈၵွၼ်။ (လၢႆးၵၢႆႇၵွၼ်၊ သိူဝ်လၢႆးၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၵွၼ်)

ဢၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်လူၼ်ႈပဵၼ်လမ်းတႂ်ႈၼိူဝ်ၵၼ်၊ ဢၼ်ၼိူင်ႈတၢင်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ။ တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းထိုင်ၵၼ်ၵၢႆ,ၵၼ်၊ ၵၢႆႇၵီႇ၊ ၵၢႆႇတဵင်၊ ၵၢႆႇဝႆ့၊ ၵၢႆႇၵၢမ်း၊ ၵၢႆႇၸူး၊ ၵၢႆႇၶိုၼ်ႈ၊ ၵၢႆႇလူင်း၊ ၵၢႆႇႁႃ၊ ၵၢႆႇႁွတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶၢမ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶူဝ်၊ ၵၢႆႇသႃး၊ ၵၢႆႇၸၢတ်ႈ၊ ၵၢႆႇၶၼ်ႈလႆ၊ ၵၢႆႇၵၢမ်း၊ ၵၢႆႇၵွၼ်၊ ၵၢႆႇၼမ့်လိၼ်၊ ၵၢႆႇယွင်ၵၢႆႇႁၢင်း၊ ၵၢႆႇႁူၼ်း၊ ၵၢႆႇတူင်၊ ၵၢႆႇႁၢဝ်း။


ၵၢႆႇၵွၼ်


လၢႆးၸိူဝ့်ၼိူင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇလၢႆးၵွၼ်။


ၵၢႆႇၽႃ့


ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဢၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ့်ငမ်းလိၼ်ပၢၼ်ယုမ်ႇယမ်ၽီ


ၵၢႆႇႁိူၼ်း


တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁိူၼ်း။


ၵၢႆႇသုမ့်ၵၢႆႇသွင်း


တၢင်းႁဵတ်းသုမ့်ႁဵတ်းသွင်း။


ၵၢႆႇၵုတ်ႈ


လွင်ႈၶူဝ်ပိူင်ၼိူင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇၵၢႆႇထိုင်ၵၼ်၊ တီႈတႅၵ်ႈဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢၼ်ၸူ့ၸူဝ်းၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈၵၼ်။


ၵၢႆႈ


တၢင်းပတ်းၸိုဝ်ႈၼိူင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ယူးပတ်း ပတ်းဢၼ်လႃႈလီပတ်း၊ တေႃ့တႄ့ပတ်း။ ၵၢႆႈဢွၵ်ႇ၊ ၵၢႆႈၶဝ်ႈ၊ ၵၢႆႈပႅတ်ႈ၊ ဢဝ်ယူးၵၢႆႈ၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၵၢႆႈ။


ၵၢႆး


တူဝ်သတ်းလူင်သီႇတိၼ်ၵိၼ်ယိူဝ်ႈမီးၶဝ်၊ ၶဝ်ယၢဝ်း။ တူဝ်မိုတ်ႈၼမ့်မိုတ်ႈဢူင်။ ၵၢႆးပေႃႈ၊ ၵၢႆးမႄႈ၊ ၵၢႆးထိုၵ်း၊ ၵၢႆးသိုဝ်ႇ၊ ၵၢႆးငၼ်၊ ၵၢႆးဢွၼ်ႇ၊ ၵၢႆးပိုၵ့်၊ ၵၢႆးတိုဝ်း၊ ၵၢႆးလမ်၊ ၵၢႆးမူၼ်ႇ၊ ၵၢႆးၽိူၵ်ႇ၊ ၵၢႆးထိူၼ်ႇ၊ ၵၢႆးမွၵ်ႇ၊ ၵၢႆးၶဝ်မွင့်-ၶဝ်လႃး-ၶဝ်ႁဵဝ်း-ၶဝ်ၵုၵ့်၊ ၵၢႆးလၢၵ်ႈ၊ ၵၢႆးထႆ၊ ၵၢႆးဢဝ်ႁႅင်း၊ ၵၢႆးၶၢတ်ႈ၊ ၵၢႆးပွႆႇႁႅင်း၊ ၵၢႆးပွႆႇ၊ ၵၢႆးမႅတ်း၊ ၵၢႆးတေႃး၊ ၵၢႆးပတ့်။


ၵူဝ် = ကြောက်ရွံ့သည်။

ၵူဝ်ယမ် = ရိုသေသည်။

ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ = ဆောက်လုပ်ရေး

ၵိူဝ်းလီ = ကိုးကွယ်သည်။

ၵၢႆၽႃး = ကလဖျင်း

ၵၢဝ်ႇထိုင်/ယွၼ်းသူး = ဆုတောင်းသည်။

ၵၢဝ်ႉ (ၵၢဝ်ႉၾႆး) ၸၢၵ်ႈ = စက်၊ မီးစက်

ၵမ်ၸိုမ်း = ဖောင်တိန်

ၵမ်ႁႅင်း = ခဲတံ

ၵမ်သိၼ် = ဥပုသ်စောင့်

ၵမ်းထတ်း = စစ်ချက်

ၵမ်ႉထႅမ် = ထောက်ပံ့သည်။

ၵႅမ်းၵူၼ်းမိူင်း = ပြည်သူ့နီတိ

ၵုမ်ႇလုမ်ႇ = လောက်ငှသည်။

ၵႂၢမ်းၼၵ်း(ၶေႃႈပူင်) = အမိန့်

ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ = ကတိ

ၵူၼၼ်းယွမ်ႈႁႅင်း = ရေသာခိုသူ

ၵူမ်ႈၵွမ်း = ကိုင်းညွှတ်၊ ဦးညွှတ်သည်။

ၵေႃ (ၸုမ်းၵေႃ) = ​ကော်မတီ


တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ...