(ၶ) တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်ထူၼ်ႈသွင်

(ၶ) တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်ထူၼ်ႈသွင်


ၶႃ


ၶႃ(n) ၶိူင်ႈတူဝ်တူၼ်ၵူၼ်း၊ သတ်းပွတ်းတႂ်ႈပိူင်ၼိူင်ႈ။ ဢၼ်ၽၢၺ်ႇၼိူဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇ။ တီႈတမ်းသင်ႉတီႈယၼ်။ ၶႃၵွၺ်ႈ၊ ၶႃတူင်ႇ၊ ၶႃလၢၵ်ႈ၊ ၶႃႁၵ်း၊ ၶႃႁၢၼ်ႈ၊ ၶႃႁၢၼ်ႈၶႃႁုၵ်း၊ ၶႃၶႄႉ၊ ၶႃၶုၵ်း၊ ၶႃၶွၵ်း၊ ၶႃၶႅင်၊ ၶႃၶတ်း၊ ၶႃၶိုၼ်ႈၶႃလွၵ်ႈ၊ ၶႃလိုၼ်၊ ၶႃလိပ်ႈ၊ ၶႃလူႉ၊ ၶႃၵၢၺ်ႉ၊ ၶႃၵၢင်ႇ၊ ၶႃၵဵင်း၊ ၶႃၵူၼ်၊ ၶႃမၢၵ်ႇလေႃႉ၊ ၶႃလင်၊ ၶႃလူင်၊ ၶႃၵူၼ်း၊ ၶႃၵၢၺ်း၊ ၶႃၵၺ်ႇ၊ ၶႃၵွင်ၵၺ်ႇ၊ ၶႃတင်ႇ၊ ၶႃၶူၼ်၊ ၶႃလဝ်း၊ ၶႃလူင်၊ ၶႃယွမ်။ ၶႃႁၵ်းမီးၵူႊမၢၼ်ႈ၊ ၶႃႁၢၼ်ႈမီးၵူႊမိူင်း။ ၶႃၼႃႈဢမ်ႇမၢတ်ႈတၢၼ်ႇၶႃလင်။

ၶႃ=ပွတ်းတွၼ်ႊတူဝ်ၵူၼ်း ပွတ်းတႂ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တွၼ်ႊ ပွတ်းငဝ်ႈ တိၼ်၊ ၽၢႆၼိူဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇ၊ ၽၢႆတႂ်ႈၵုမ်ႇၵူၼ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊၸုၵ်း၊ ယၢင်ႈ၊ တမ်းပႆ။ (ၶႃ၊ ၶႃလဝ်း၊ ၶႃလၢႆး၊ ၶႃသွင်ၶွၼ်၊ ၶႃသီႇၶွၼ်၊ ၶႃတင်ႇမႃႉ၊ ၶႃၵဵင်း၊ ၶႃၶႅင်) တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းႁၢႆႉ ငႅၼ်းၼဵၵ်း ၶတ်းသၢၼ်တေႃႇ တၢင်းၵၢင်ၸႂ်၊

-တၢင်းဢၼ် လႆႈၵၼ်ႈယူႇ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ တၢင်းဢၼ် ႁဵတ်းလွင်ႈတဵၵ်းငႅၼ်း၊ တၢင်းႁဵတ်းႁၢႆႉလႆႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပၼ်တၢင်းယၢပ်ႇ တီႈတူဝ်ၸႂ်။ (ၶႃတူဝ် ၶႃၸႂ်၊ ၶႃၶေႃးႁဵတ်းလႆႈ တီႈၵၼ်)

-တၢင်းဢၼ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတမ်းပၢႆးမူႇၽိူၼ်ၶဝ်ႈ ႁႂ်ႈတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ တႃႇၵိၼ်တႃႇယႅမ်ႉ။ (ၶႃၶဝ်ႈ၊ ၶႃၶဝ်ႈ ၶႃၼမ်ႉ၊ ႁႅၼ်းၽိူၼ်ၶႃၶဝ်ႈ၊ ၶႃၶဝ်ႈ လဵင်ႉပီႈၼွင်ႉ)

-သွင်ၵေႃႉ သွင်ဢၼ်၊ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉ။ (ၶႃ၊ သွင်ၶႃ၊ သွင်ၶႃ ၽူဝ်မေး၊ သွင်ၶႃ သွင်ၵေႃႉ၊ သွင်ၶႃ ပီႈၼွင်ႉ)

ၶႃ(v) တၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလၺ်ႈဢၼ်လီ၊ တၢင်းလီ၊ ၵူၼ်လီ။ ၶႃတူဝ်၊ ၶႃၸႂ်၊ ၶႃၼမ်ႉငိူဝ်ႈ၊ ၶႃၼမ်ႉၵူၼ်း၊ ၶႃၽီမၼ်း၊ ၶႃၼမ်ႉ မၼ်း၊ ၶႃၼမ်ႉၶမ်း၊ ၶႃငိုၼ်း၊ ၶႃၼမ်ႉငိုၼ်း၊ ၶႃၸိုၼ်း၊ ၶႃတွင်း၊ ၶႃယုတ်ႈ၊ ၶႃယူတ်းယူတ်း၊ ၶႃယႅတ်းယႅတ်း။

ၶႃ(n) ၵၺ်ႉၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ။ ၵၺ်ႉၶႃ၊ တူၺ်းတီႈၵၺ်ႉၼၼ်ႉ။

ၶႃ(v) တူၺ်းၵႃႇတီႈ "ႁႃ" ၼၼ်ႉ။


ၶႃႇ


ၶႃႇ(n) ၶူဝ်းၶိူင်ႈၸဝ်ႈသူၼ်ၶဝ်၊ ၶူဝ်းၶိူင်ႈၼႂ်းသူၼ်ပိူင်ၼိူင်ႈ။ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိူဝ်းမၢၵ်ႇတႅင်ၶဝ်ႈၶိုၼ်ႈ။ ၶႃႇပၵ်ႉ၊ ၶႃႇတႅင်၊ ၶႃႇမၢၵ်ႇ လွၺ်း၊ ၶႃႇထူဝ်ႇ၊ ၶႃႇမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ။

ၶႃႇ=ၶူဝ်းဢၼ် ပဵၼ်ယူင်ႉ၊ ပဵၼ်ၶႅင်း၊ ပဵၼ်ၶဵင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ႁၢၼ်ႉသေ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇၸႂ်ႉ၊ တႃႇဝႆႉၶူဝ်းသေလွင်ႈလွင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇႁႂ်ႈတူၼ်ႈသေမဵဝ်းမဵဝ်း လႆႈတိူၼ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ။ (ၶႃႇ၊ ၶႃႇၾႆး၊ ၶႃႇၽၵ်းပၵ်ႉ၊ ၶႃႇ...)

-တၢင်းဢၼ် ပွႆႇဝၢင်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၵႂႃႇ၊ ပၼ်ၵႂႃႇ ယူႇၸွမ်းပိူၼ်ႈ၊ ပၼ်ပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း။ (ၶႃႇႁႂ်ႈ၊ ၶႃႇလုၵ်ႈၶႃႇလၢင်း၊ ၶႃႇႁႂ်ႈၵႂႃႇ)

-ၶိူဝ်းတူၼ်ႈႁဵဝ်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်မၼ်း ၸႂ်ႉတႃႇပဵၼ်မီႇမိူတ်ႇၽၵ်းလႆႈ။ (ႁူဝ်ၶႃႇ၊ ႁူဝ်ၶႃႇသႂ်ႇၽၵ်း)

-တၢင်းဢၼ် သမ်ႇတေႃႇပိူၼ်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶႃႇၵႄႇ၊ ၶႃႇလႃႇၵႄႇ)

-တၢင်းဢၼ် ၶူဝ်းမဵဝ်းသႅၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်၊ ၼႅၼ်ႈၼႃ လႆႈယဵၼ်းလၢႆႊပဵၼ် ၼမ်ႉၵႂႃႇ၊ တၢင်းဢၼ်ၸိူမ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉၵႂႃႇ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶႃႇ၊ ၶႃႇပဵၼ်ၼမ်ႉ၊ ၶႃႇပဵၼ်ၼမ်ႉလဵၵ်း...)

ၶႃႇၽၺ်း (n) ဢၼ်ႁဵတ်းၶႅင်းသီႇၸဵင်ႇၽႅၼ်ၼိူဝ်ၽၺ်း၊ တီႈဝၺ်ႉၶူဝ်းၵိၼ်ၶူဝ်းယႅမ်ႉ။

ၶႃႇ(v) တူၺ်းၵႃႇတီႈ "ယၢၺ်ႈ" ၼၼ်ႉ။

ၶႃႇၵွင်ႉၶႃႇၵႄႇ (v) တၢင်းဢၼ်ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်။


ၶႃႉ


တၢင်းဢၼ် လၢတ်ႈလွင်ႈၸိုဝ်ႈပိူၼ်ႈ၊ လိူင်ႈပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလီ။ (ၶႃႉၸိုဝ်ႈ ၶၢႆသဵင်၊ ၶႃႉၶိူဝ်း၊ ၶႃႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ၶႃႉၶၢႆ၊ ၶႃႉႁၢႆႉ)

-တၢင်းဢၼ် ၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းတမ်ႇၸူးတေႃႇၵၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶႃႉယႃႉ ၵူမ်ႈၵၢၼ်းတေႃႇၵၼ်)


ၶီ


တၢင်းၼႅင်ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၸႂ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ တၢင်းမႆႈမဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉတႃႇသေလွင်ႈလွင်ႈ။ (ၶီ၊ ၶီၸႂ်၊ ၶီၼႅင်၊ ၶီမႆႈ၊ ၶီငဝ်၊ ယိၼ်းၶီ)

-တၢင်းဢၼ် မႆႉမူဝ်ႇတင်းလၢႆ မီးမွၵ်ႇယဝ်ႉ တၢႆသူင်းၵႂႃႇ။(မႆႉၶီ၊ မႆႉမူဝ်ႇ မႆႉသၢင်းၶီ)


ၶီႇ


တၢင်းဢၼ် ယူႇၽၢႆႇၼိူဝ်၊ ယူႇၽၢႆႇၼႃႈ။ တၢင်းဢၼ် ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်း တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈၼေ။ (ၶီႇ၊ ၶီႇၸၢင်ႉ၊ ၶီႇမႃႉ၊ ၶီႇလူတ်ႉၶီႇ ၵႃး။ ၶီႇႁူဝ်သိုၵ်း၊ ၶီႇသိုၵ်း)


ၶေႊ


လႅၼ်းၼမ်ႉလူင် မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶေႊ၊ လႅၼ်းၶေႊ)


ၶႄ


တၢင်းဢၼ် သၢၼ်မႆႉသၢၼ်တွၵ်ႇပဵၼ်ႁူး။ (သၢၼ်တႃၶႄ၊ တႃၶႄတႃလႅဝ်)

-ၶိူင်ႈၶူဝ်းဢၼ်လႃႊၼမ်ႉၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇတီႉပႃ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊတူပ်ႉၸၢင်ႊႁုပ်ႈသေ ဢဝ်ၵႂႃႇပႃးပႆလႆႈ။ (ၶႄဝၢၼ်ႇ၊ ၶႄႁၢင်ႇ၊ ၶႄထီႇ၊ ၶႄမွင်းၵၢင်ပႃ)

-တၢင်းဢၼ် ႁႄႉႁၢမ်ႈတတ်းၵၢင်ဝႆႉ တႃႇယႃႇႁႂ်ႈလႆႈ ၵႂႃႇမႃးတိတ်းၸပ်းတေႃႇၵၼ်ငၢႆႈ။ (ႁူဝ်ႉတႃၶႄ၊ လဵၵ်းတႃၶႄ၊ ၶႄၼၢင်၊ ၶႄၵၢင်၊ ၶႄလွမ်ႉ...)၊ ၶႄၽေး၊ ၶႄႁႄႉ)


ၶႄႇ


ၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၵူၼ်း ၶိူဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶႄႇ၊ ၵူၼ်းၶႄႇ၊ ၶႄႇလူင်)

-ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၼိူင်ႈ။ (ၸဝ်ႈၶႄႇ၊ ၶုၼ်ၶႄႇ၊ သႂ်ႇၸေႃးၶႄႇ)


ၶႄႈ


မႆႉမူဝ်ႁႅင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတၢင်ၽိုၼ်း။ (ၶႄႈ၊ ၶႄႈၽိုၼ်း)၊ တၢမ်ၶႄႈ၊ ၽိုၼ်းၶႄႈ။

-ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶူဝ်းမိၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းဢႃႈပုမ်ႇတႆး။(ၶႅၼ်ႇၶႄႈ)

-ၵၢၼ်ႈၾႆး ဢၼ်လႆႈၸၵ်းမႆႉမူဝ်ႇႁႅင်ႈ ႁဵတ်းသိၵ်ႈ၊ မတ်ႉတုမ်ႊၵၼ် ၸပ်းၾႆးတႆႈၵႂႃႇၵၢင်ၶိုၼ်း။ (ၵၢၼ်ႈၶႄႈ၊ တႆႈၵၢၼ်ႈၶႄႈ၊ ၸပ်း ၾႆးၵၢၼ်ႈၶႄႈ)


ၶႄး


ၶေႃႈၸႂ်ႉ တႃႇလၢမ်းလိမ်းလၢတ်ႈ၊ ဢၼ်ထၢင်ႇတေၸၢင်ႊပဵၼ် ၸၢင်ႊမီး။ (ၶႄးၶႄး၊ ၶႄးတေၸႂ်ႈယူႇ၊ ၶႄးတေပဵၼ်ယူႇ၊ ၶႄး တေႁူႉႁိုဝ်၊ ၶႄးၸၢင်ႊလီယူႇ)၊ တီႈဢမ်ႇပိုတ်ႇပၢင်ႇ ပႆႇလႅင်းၸႂ် တိုၵ်ႉငမ်းငဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉ"ၶႄးၶႄး" ၼႆယဝ်ႉ။

-ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈ။ (ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶႄး)


ၶႄႉ


တၢင်းဢၼ် တႃႉသဵင်ႇၵၼ်(ၶဵင်ႇၵၼ်)၊ တၢင်းဢၼ် လႆႈၼေလမ်ႉၵတ်ႉသေလွင်ႈလွင်ႈ တႃႇပေႉလႆႈ။ (ၶႄႉၵၼ်၊ ၶႄႉသဵင်ႇ၊ ၶႄႉ တူၺ်း)

-တၢင်းဢၼ် လႆႈသဵၵ်ႉလႆႈသဵင်ႇ။ (ၶႄႉႁႅင်း၊ ၶႄႉတၢင်းၵတ်ႉ၊ ၶႄႉမၢၵ်ႈမီး၊ ၶႄႉႁၢင်ႊလီ၊ ၶႄႉယူႇလီ)


ၶႆႈ


တၢင်းၸဵပ်းမဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ တၢင်းဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ထတ်းသၢင်ၸွမ်း၊ သိုပ်ႇထၢမ်သေသွၵ်ႈႁႃ၊ ဝူၼ်ႉသွၵ်ႈသေႃႉႁႃ။ (မိူၼ်ၼင်ႇ-ႁူဝ်ၶႆႈႁူဝ် မဝ်း၊၊ ၶႆႈၸႂ်၊ လမ်းၶႆႈၸွမ်းလင်)


ၶႆႊ


မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼေၶိုၼ်း၊ ဢဝ်လွင်ႈတၢင်း ၼိူင်ႈဢၼ်သေ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼေ။ (မိူၼ်ၼင်ႇ-မွၵ်ႇၶႆႊ၊ ၶႆႊၼေ၊ ၶႆႊပုမ်ႇၶႆႊပိုၼ်း)


ၶွႆႈ


ၸူဝ်ႊပၢၼ်သုတ်းသဵင်ႈ/သဵင်ႈၵၢမ်ႇ/တၢႆ/ၼွၼ်းၽႄး/လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်း/ၵၢမ်ႇသုတ်း၊ ထိုင်တီႈသုတ်း၊ ထိုင်တႃႈ။


ၶၢႆး


တၢင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇ၊ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ၊ ၶိုၼ်းဢဝ်ဢွၵ်ႇ၊ တႃႇပူၼ်ႉဢွၵ်ႇ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၼိူင်ႈ။

-လိၼ်ပိူဝ်ႉပႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဢုင်ပဵၼ်ၼမ်ႉ၊ ၸေႃႉၸႄႉၸိုဝ်ႉၸႃႉ။


ၶႂၢႆး


ၼိူင်ႈၶိုင်ႈ။ ပၢႆၶိုင်ႈ၊ ယွမ်းၶိုင်ႈ၊ မီးၶိုင်ႈ။ (ၵွၵ်းၶႂၢႆး၊ ငိုၼ်းၶႂၢႆး၊ ပၢႆၶႂၢႆး)


ၶႂ်ႈ


ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်မီးဝႆႉ၊ ဢေႁႃဝႆႉ မုင်ႈမွင်း တႃႇတေလႆႈပဵၼ်။ ႁႂ်ႈပဵၼ်-(မိူၼ်ၼင်ႇ-ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ၊ ၸႂ်ၶႂ်ႈ၊ ၶႂ်ႈၵိၼ်)


ၶင်း


ပွင်ႉဢွၵ်ႇသဵင် လွင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇ/မႅၼ်ႈ/သူႈ။


ၶင်ႉ


ပၢၼ်ႉဝႆႉ၊ ၶမ်ဝႆႉ၊ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၵႂႃႇလႆႈ၊ ၵိုတ်းသဝ်းဝႆႉ။


ၶၢင်း


ယူႇၶႅပ်ႇဢႅပ်ႇၸမ်၊ ၾႃႁွမ်း မေးၼၢင်း/ၵေႃႉႁၵ်ႉ သဵင်ႇၵၼ်တၢမ်းၵၼ်ဝႆႉ။ ပွႆႇဝၢင်းပၼ်။


ၶၢင့်


ပၼ်သုၼ်ႇ၊ ႁူ့ၸွမ်းလႆႈၸႂ်၊ ပွႆႇၽႃႈ၊ ဝၢင်းပၼ်။


ၶွင်


ၸိုဝ်ႈၼမ်ႉလူင် ဢၼ်ၵိုၵ်းဝႆႉပိုၼ်းတႆး။ (ၼမ်ႉၶွင်၊ ၼမ်ႉမႄႈၶွင်)

-ၶေႃႈၸႂ်ႉ တႃႇၼေၶိူင်ႈၶူဝ်းပိူင်ႇ၊ ၶူဝ်းဢၼ် မီးတၢင်းပိူင်ႇ။ (ၶွင်ၽႂ်၊ ၶွင်ၶဝ်၊ ၶွင်မၼ်း)

-ၶေႃႈၸႂ်ႉတႃႇတႅၵ်ႈၼေ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းၸႂ်မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ ၸႂ်ႉတီႈဢၼ်တၢင်ႇၼေလွင်ႈၶိုၼ်း။ (ၶွင်မၼ်းလၢတ်ႈၸိူင်ႉၼႆယိုင်)


ၶွင်ႇ


သီဢၼ် မီးငဝ်းၶၢဝ် လႄႈ လႅင် လေႃးၶူၼ်းၶဝ်းဝႆ့လီငၢမ်း။ (ၶွင်ႇ၊ ၶွင်ႇၸၢင်၊ ၶွင်သွင်ႁွင်၊ ၶွင်ႇၼုမ်ႇ၊ ၶၢဝ်ၶွင်ႇ)

ၶေႃႈၼေတၢင်းၵတ့်ၶႅၼ်ႇ ဢၼ်မီးငဝ်းမႂ်ႇသုင် ၶိုၼ်ႈသင့်မႃး မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶွင်ႇ၊ ၵတ့်ၶွင်ႇ၊ ၶွင်ႇမႃး)

တၢင်းလဵၼ်ႈၾိင်ႈတႆး မဵဝ်းဢၼ်လႆႈမီး ၵေႃႉၾၢႆႇႁေ့တတ်း လႄႈ ၵေႃႉၾၢႆႇၶတ်းၸႂ်လတ်းၶၢမ်ႈ ႁႂ်ႈပူၼ့်ၼၼ့်။ (လဵၼ်ႈၶွင်ႇ၊ ၶွင်ႇႁေ့၊ ၶွင်ႇတႃးတီး၊ ၸေးၶွင်ႇ)


ၶွင်ႈ


တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇပူၼ့်လႆႈသေ လႆႈတိူဝ့်တေႃႇၺႃး။ တၢင်းဢၼ် ၵႂႃႇတေႃႇမႅၼ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇထၢင်ႇသေ ပဵၼ်၊ ဢၼ်ဢဝ် တိၼ် သေ ၵိတ်ႇတေႃႇၺႃး၊ တၢင်းဢၼ် ၵႂႃႇတိူဝ့်ၺႃးမႅၼ်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶွင်ႈၺႃး၊ ၶွင်ႈသႂ်ႇ၊ ၶွင်ႈၸူဝ်ႈ၊ ၶွင်ႈမႅၼ်ႈ)

တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းတေလႆႈထူပ်း၊ တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇသၢင်ႇတေႃႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်။ (ၶွင်ႈၶမ်၊ ၶွင်ႈၵိတ်ႇ၊ ၶွင်ႈယၢၵ်ႈ)

ၶူဝ်းၶိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇဢႅပ်ႇ၊ ၼင်ႇတိူၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပႃးမီးႁွင်ႈလဵၵ့်ဢွၼ်ႇ တႃႇသႂ်ႇ တႃႇဝႆ့ၶူဝ်းသေမဵဝ်းမဵဝ်း၊ တႃႇၸႂ့် ပုၼ်ႈ သေလွင်ႈလွင်ႈ။ (ၶွင်ႈ၊ ၶွင်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၶွင်ႈၸေႈ၊ ၶွင်ႈဢႅပ်ႇ၊ ၶွင်ႈဢိူပ်ႇ၊ ၶွင်ႈၶႆႇ၊ ၶွင်ႈတိူၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၶွင်ႈသႂ်ႇ)

ၶူဝ်းဢၼ် ၸႂ်ႉတႃႇဢဝ်ၼမ့် တဵၵ်းၼမ့်၊ ဢၼ်ဢဝ်ၼမ့် သႂ်ႇၼမ့် တၵ်းၼမ့်လႆႈ။ (ၶွင်ႈၼမ့််၊ ၶွင်ႈတဵၵ်းၼမ့်၊ ၶွင်ႈၵွၵ်း၊ ၶွင်ႈပုင်း)


ၶွင်း


ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝၢၼ်ႈသူၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶွင်း၊ ႁူဝ်ၶွင်း၊ ပူႇၶွင်း)

တၢင်းဢၼ် လႆႈဢွၼ်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈၵၢၼ်ဢွၼ်ႇၵၢၼ်ယွႆႈယဝ့်။ (ၶွင်းၵၢၼ်၊ ၶွင်းၸႂ်)


ၶွင့်


တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်ၸၼ့်ပဵၼ်ႁွင်ႈ ပဵၼ်လုၵ်းသေ မီးၶေႃၽႂ်မၼ်း၊ တၢင်းဢၼ်မီးတၢင်းၶၢတ်ႈၶွပ်ႇ ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈဝႆ့ တႃႇသေလွင်ႈ လွင်ႈ။ (ၶွင့်ၼွၼ်း၊ ၶွင့်ဢၢပ်ႇၼမ့်၊ ၶွင့်လိုဝ်ႈ၊ ၶွင့်ၶႅၵ်ႇ)

ငဝ်းလၢႆး တၢင်းဢၼ်တူၵ်းၶမ် ဢၼ်ၵိုင့်ၵၢင့်ဢမ်ႇၵေႈလိတ်ႈလႆႈသေ တေႃႇပေႃးႁၢဝ်ႈယူႇ။ တၢင်းႁူပ့်ၺႃး လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ၶွင့်ၶမ်၊ ၶွင့်မႅၼ်ႈ၊ ၶွင့်ၶတ်း)


ၶွင်ႊ


ၶေႃႈၸႂ့်တၢင် မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈပွင်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၽွင်ႈ၊ မၢင်ႊၽွင်ႈ၊ သေဢိတ်း(ၶွင်ႊ၊ ၶွင်ႊၼိူင်ႈ)





...တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ...