(င)

တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်ထူၼ်ႈထိုင်သၢမ်


ငႃ


ငႃ(v) ၽၢၺ်ႇၼိူင်ႈလႄႈၽၢၺ်ႇၼိူင်ႈ - ဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိူင်ႈ။ ဢၢၼ်းထိုင်ၵၼ် တေထိုင်ဢၼ်ၵွၺ်းသမ်ႉပၺ်ႇထိုင်။ တေပဵၼ်ၵၼ်ဢၢၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၼ်ၵွၺ်းဢမ်ႇပၺ်ႇပဵၼ်။ ငႃငီ၊ ငႃငမ်ႉ၊ ငႃတူၺ်း၊ ငႃတေ၊ ငႃၵၼ်…

ငႃ(adj) တၢင်းဢၼ်လၢတ်ႈပိူၼ်ႈ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဝ်း ဢၼ်ပၼ်ၵႃႇႁႅင်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵၼ်ၵႃႊႁႅင်းသေ ႁွင်ႉမႃးဢဝ်မႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ "လုၵ်ႈၸၢင်ႈလုၵ်ႈငႃ" "ၵိၼ်ၸၢင်ႈၵိၼ်ငႃ" "ၶၢတ်ႇငႃ" …

-တၢင်းဢၼ် ယိူင်းငိူတ်ႈၵၼ်ဝႆႉ၊ တေႃတေႃႇၵၼ်ဝႆႉ၊ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢၢၼ်းလႆႈၽႂ်ယူႇ၊ တၢင်းဢၼ် မီးလွင်ႈဢဵၼ်းယိူင်း တေႃႇၵၼ်ဝႆႉ ယူႇ။ (ငႃ၊ ငႃၵၼ်၊ ငႃႁူဝ်ၵၼ်၊ ၶွၼ်ႉငႃ လႅဝ်းငႃ၊ သၢမ်ၶႃငႃၵၼ် တိၼ်ယယၼ်မိူၼ်ၵဵင်း)

-ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်သုတ်ႉၸမ်ၵႂႃႇၼႃႇၼႃႇ ဢၼ်ၸမ်တေပဵၼ်လႆႈ ၼင်ႇတေႉၼၼ်ႉ(ငႃတေပဵၼ်၊ ငႃတေလႆႈ၊ ငႃတေႁဵတ်း၊ ငႃတေ ၵိၼ်၊ ငႃတေဝၢမ်ႉ...)


ငႃႇ


ငႃႇ(adj) တၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇလၵ်းဢမ်ႇလႅမ်၊ ၶေႃႈၸွၺ်ႈငိူဝ်ႈ၊ "ငိူဝ်ႈငႃႇ"။

-တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်ၸဵမ်ငဝ်ႈၸဵမ်ပိုင်း၊ တႄႇတင်ႈဢွၼ်ပဵၼ်မႃး။ (ငဝ်ႈငႃႇ၊ ငဝ်ႈငႃႇမူႇလႃႉ၊ ငဝ်ႈငႃႇပိူင်ပဵၼ်)

-ၼူသူပ်းလႅမ် မီးဢၢႆသႅဝ်မဵၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ၊ တႃသုမ်ႈ မေႃႁွင်ႉသဵင် ၸိတ်းၸိတ်းသေ ၵႂႃႇတၢင်း၊ တူဝ်ဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ ပေႃးမႅဝ်းၵိၼ် မႅဝ်းမိူဝ်ႇ။ (ၼူၸၢင်ႉငႃႇ)

-ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇမႃး(ငႃႇ၊ ငႃႇဝႆႉ၊ ငႃႇငိူဝ်ႈ၊ ငႃႇဝႆႉႁိုဝ်)

ငႃႇငႃႈ(adv) သဵင်ႁၺ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။


ငႃႈ


တၢင်းဢၼ် မေႃႁႄႉၵၢင် တႃႇတီႉဢဝ်သေလွင်ႈလွင်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ငႃႈ၊ တမ်ႇငႃႈမေႃပႃ၊ တမ်ႇငႃႈ လႃႊၼမ်ႉ) - ၵူၼ်းႁႃပႃ လဵင်ႉ ၸႂ်။

-ၶေႃႈၸႂ်ႉ တႃႇသဵင်ႁႆႈ ဢွၵ်ႇသဵင်ၶိူဝ်းၶိူဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (သဵင်ႁွင်ႉႁႆႈ ငႃႈငႃႈ)


ငႃး


ၶဵဝ်ႈဢၼ်လႅမ်ၽၢႆ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၽၢႆႇၼႃႈ၊ ထႅဝ်ၼႃႈသေ ၸၢင်ႊၸူၵ်ႉ ၸၢင်ႊတႅင်း၊ ၸၢင်ႊတတ်းၵႅတ်းႁႂ်ႈပွင်ႇ ႁႂ်ႈၶၢတ်ႇ ႁႂ်ႈယႃႉ သိၵ်ႇယွၵ်းယွႆႈလႆႈ။ (ငႃး၊ ငႃးလႅမ်၊ ငႃးၽၢႆ၊ ငႃးသိူဝ်၊ ငႃးၸၢင်ႉ၊ ငႃးမူ၊ ငႃးမႃ၊ ၵူၼ်းမီးၶဵဝ်ႈငႃး)

-ၶိူင်ႈလႅမ် ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၶူဝ်းလႃႊႁႅၼ်း တႃႇပဵၼ်လွင်ႈၸူၵ်ႉတႅင်း ႁႄႉၵင်ႈ။ မူႇသၢႆသိုၵ်း တႃႇတိုၵ်းတေႃးၶဵၼ် တေႃႇသူႈၶဵၼ်။ (ငႃးတုမ်ႇ၊ ငႃးသႆး၊ ငႃးသိုၵ်း၊ သိုၵ်းၼိူင်ႈငႃး၊ ငႃးသၢႆႉငႃးၶႂႃ၊ ငႃးၵိမ်း)

-ၶူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈသူၼ် ႁႆႊၼႃး ဢၼ်ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် မၼ်းၵိၼ်မႃးလႆႈ။ ၶူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈႁဵတ်းမၼ်း။ (ငႃး၊ ငႃးလူင်၊ ငႃးလေႃႇ၊ ငႃးၽႅပ်ႉ၊ ငႃးလွမ်ႈ၊ ငႃးမွၵ်ႇ။ ၼမ်ႉမၼ်းငႃး၊ ၶီႈငႃး)

-တူၼ်ႈ/ၵၢၼ်ႈမူဝ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉ ၼႂ်းၼွင်၊ ဢၼ်ၶၢဝ်သုတ်ႇလုတ်ႇ။ (ငႃးမူဝ်)


ငႃႉ


တၢင်းဢၼ်ငိူဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉငိူဝ်ႈ၊ လွင်ႈၼေ ၼမ်ႉတၢင်းငိူဝ်ႈ။ (ငိူဝ်ႈငႃႉ၊ ငႃႉဝႆႉ၊ ငႃႉၼႃႇ)

-ၸိုဝ်ႈၼမ်ႉၵႄး၊ ၸိုဝ်ႈမိူင်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး တွၼ်ႊမိူင်းဝႃႉပၢင်သၢင်း။ (ၼမ်ႉငႃႉ၊ မိူင်းငႃႉပၢင်သၢင်း)


ငီ


သဵင်ဢၼ် ၶင်းဢွၵ်ႇလွႆးလွႆး သမ်ႉၶိူဝ်းၶိူဝ်းဝႆႉ မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ငီငီ၊ ႁႆႈငီငီ)


ငီႇ


တၢင်းဢၼ်ပႅၼ်ၼေ၊ မီႇဢႃႈၼေ။ တၢင်းဢၼ် ထုၵ်ႇဝႆႉလူမ်ႈလူမ်ႈ ၽဵင်ႈၽဵင်ႈ၊ ႁဵတ်းလီလီ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈသိပ်ႉထီႇၸွၼ်း ၶွၼ်း တူၺ်းတႅတ်ႈ။ (ငီႇ၊ ငီႇၶဵဝ်ႈငီႇၾၼ်း။ ႁူမ်ႇဝႆႉငီႇငီႇ၊ ႁဵတ်းသင် ႁဵတ်းငီႇငီႇ၊ မႄးၵၼ် ႁႂ်ႈငီႇငီႇ)


ငီႈ


ၸၢႆးဢၢႆႈသွင်။ (ငီႈ၊ ၸၢႆးငီႈ)


ငီး


တူဝ်ထိူၼ်ႇ တူဝ်သီႇတိၼ် မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ (ငီး၊ ငီးၽၢၼ်း)


ငီႉ


ၶေႃႈႁွင်ႉ ဢွင်ႈတီႈၼႃႈ တီႈၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝူင်ႈၵၢင်ၶူၼ်တႃ၊ ပႃႈၼိူဝ်ၶူႈၼင်။ (ငီႉ၊ ငီႉတႃ၊ ၼႃႈငီႉ-ၼႃႈၸႅၵ်း၊ ငီႉသႂ်ႇ၊ သိုဝ်ႈငီႉ)

တၢင်းဢၼ် တိူင်ႇပၢင်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ႈမေႃၵၼ်၊ တၢင်းဢၼ်တူၺ်း တေထုၵ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇ၊ တၢင်းဢၼ် ၶိုၼ်းႁႂ်ႈလီႁႂ်ႈၽဵင်ႈ။ (ငီႉ၊ ငူပ်ႉငီႉ၊ ငီႉၵၼ်၊ မႄးငီႉၵၼ်)


ငႄႇ


တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင် ဢၼ်ၸႂ်ၸင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ မီးဢေႇ။ တၢင်းဢၼ်ႁႆႈငၢႆႈ-ႁႆႈလႆႈၼႃႇ၊ ပဵၼ်သင်ၼိူင်ႈဢိတ်းၵေႃႈ ႁႆႈ။ (ငႄႇ၊ ႁႆႈငႄႇ၊ ငႄႇၼႃႇ)


ငႄႈ


တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇႁႄၵူၼ်း၊ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ၸမ်လႆႈ ၵိုဝ်းမိုတ်ႈသူႇသူႇလႆႈငၢႆႈ။ (ငႄႈ၊ ငႄႈလီၼႃႇ၊ ဝူဝ်းၵႂၢႆးငႄႈ၊ ငႄႈလွမ်ႈ လွမ်ႈ)၊၊ ("လွမ်ႈလွမ်ႈ"ၼႆႉ ပဵၼ်သၢင်ႈ၊ မွၵ်ႇဝႃႈ-မီးတၢင်းလီႁၵ်ႉ။ "ႁႄၽိုဝ်ႉၽိုဝ်ႉ" မွၵ်ႇဝႃႈ-လီၸင်း)


ငႄး


ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁွႆ မဵဝ်းၼိူင်ႈဢၼ်မီးၵၢပ်ႇတူဝ်ၽႅပ်ႉ၊ ယူႇၼႂ်းၼမ်ႉ၊ ပိူၵ်ႇၵၢပ်ႇမၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်ဢီႈယႃ။ (ငႄး၊ ႁွႆငႄး၊ ၵၢပ်ႇငႄး၊ ၵၢပ်ႇ ဢႅင်ႈငႄး)

တၢင်းဢၼ် လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ယွမ်သေး ၽႅပ်ႉတႅပ်းဢႅပ်း (ငႄး၊ ဢီႇငႄး၊ ဢႄးငႄး၊ ဢႅင်ႈငႄး၊ ငႄးငႄး)

တၢင်းဢၼ် ယူႇတၢၵ်ႇႁၢႆ ၼိူဝ်ၼမ်ႉ (တၢၵ်ႇႁၢႆဢႅင်ႈငႄး)


ငႄ့


ဢမ်ႇပွင်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ့်၊ ယွမ်းၵၢၼ့်ယဝ့်၊ ပၼ်သုမ်းယဝ့်၊ ဢူတ့်ယဝ့်။ (ငႄ့၊ ငႄ့ယဝ့်)

ပႃမဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတူဝ်ၵူမ်ယၢဝ်းယၢဝ်း သီလမ် ဢမ်ႇမီးၵဵတ်း။ (ပႃငႄ့)

မႆ့မဵဝ်းၼိူင်ႈ သႅၼ်းတူၼ်ႈယႂ်ႇ ၼိူဝ့်ၼဵဝ် ဢဵၼ်သၢၼ်ၵိုမ်းလီၵႅၼ်ႇၶႅင်။ (မႆ့ငႄ့)

သဵင်ၵႂၢႆးဢွၼ်ႇႁွင့်၊ တၢင်းဢၼ် ၸွမ်းသဵင်သေ ႁွင့်တေႃႇၵႂၢႆးလဵၵ့်ဢွၼ်ႇ။ (တူဝ်ငႄ့၊ သဵင်ငႄ့)


ငႄႊ


တၢင်းဢၼ် သွၼ်ႁႂ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ငႄႈလီလီ။ တၢင်းဢၼ် မီးတၢင်းၵူဝ်ႁႄ လၢႆးၼိူင်ႈ။


ငမ်


တၢင်းဢၼ် ယိပ်းၵမ်ဝႆ့ၼႂ်းမိုဝ်း ဝိုၼ်းဝိုၼ်း၊ ဢမ်ႇၽႃႈဢမ်ႇပွႆႇ။ (ငမ်၊ ငမ်တေႃ၊ ငမ်ဝႆ့)


ငမ်ႇ


တၢင်းဢၼ် ၵိုင်ႇတေႃႇ ထုၵ်ႇလႅပ်ႈၵၼ်၊ မႅၼ်ႈၵၼ်လီ။ (ငမ်ႇ၊ ငမ်ႇၵၼ်)


ငမ်ႈ


တၢင်းဢၼ် ဝၵ့်ၵႅမ်းဝႆ့ႁႅင်းႁႅင်း။ တၢင်းဢၼ် ပၼ်တိူဝ့်ၵၼ်ဝႆ့ႁီႇႁီႇ။ (ငမ်ႈၶေႃး၊ ဝၵ့်ငမ်ႈ။ ငမ်ႈသူပ်း၊ ငမ်ႈပၢၵ်ႇ။ ငမ်ႈဝႆ့ ႁႅင်းႁႅင်း။ ငမ်ႈဢမ်ႇၽႃႈ)


ငမ်း


တၢင်းဢၼ် ဢုပ့်သုမ်ႇမုင်းဝႆ့၊ ဢၼ်ယူႇၽၢႆႇၼိူဝ်သေ ႁူမ်ႇဝႆ့၊ ၸႃႇဝႆ့။ (ငမ်း၊ ငမ်းမိူင်း၊ ငမ်းၶႆႇ၊ ဢုပ့်ငမ်း၊ ႁူမ်ႇငမ်း၊ ၸႃႇငမ်း)

ငဝ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊတႅပ်းတတ်းလႆႈၶၢတ်ႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းပွင်ႇပိုင်ႈလီ။ (ငမ်းငဝ်း)

လႅၼ်ႊၸိုဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတႂ်ႈ ပၢႆးဢုပ်ႉပွင်။ (ၼႂ်းငမ်း)


ငမ့်


တၢင်းဢၼ် ႁႅင်းၽဵင်ႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇပၢႆႊပိူင်ႈၵၼ်၊ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ဝႆ့။ (ငမ့်၊ ငမ့်ၵၼ် ယၵ့်ၵၼ်၊ တဝ့်ၵၼ်)


ငမ်ႊ


တၢင်းတုၵ်းယွၼ်း မဵဝ်းၼိူင်ႈ။ ၵႃႊဢမ်ႇလႆႈ ဢမ်ႇၸူး တုၵ်းယွၼ်း ယူႇတိၵ်းတိၵ်း၊ လၢတ်ႈလွင်ႈမၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ (ငမ်ႊ၊ ငမ်ႊယွၼ်း၊ ငမ်ႊယူႇ၊ ငမ်ႊလႆႈ)


ငုမ်း


တၢင်းဢၼ် ဢမ်ႇၸႅင်ႈဢမ်ႇလႅင်းသေ လႆႈလၢမ်းလိမ်းႁဵတ်းႁႃတူင်ႉၼိုင်ပွင်သၢင်ႈ။ (ငုမ်း၊ ငုမ်းငမ်း၊ ငုမ်းငိမ်း၊ ငုမ်းႁႃ၊...)


ငူမ်း


တၢင်းဢၼ် ၵႂႃႇယိပ်းၵမ်ၵႅမ်းမႅၼ်ႈတေႃႇ၊ ယိပ်းၺႃး၊ ၺႃးမႅၼ်ႈသႂ်ႇ။ (ငူမ်း၊ ငူမ်းၺႃး၊ ငူမ်းမႅၼ်ႈ၊ ငူမ်းသႂ်ႇ၊ ငူမ်းဝၵ့်၊၊ ငူမ်းပႃ၊...)


ငၢႆး


တၢင်းဢၼ် လႅပ်ႈႁၢင်ႊမိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉ ပေႃးတူၺ်းလီလီၸိုင် ပိူင်ႈၵၼ်ဝႆ့ဢိတ်းဢိတ်း။ (ငၢႆး၊ ငၢႆးမိူၼ်၊၊ ငၢႆးၼင်ႇ)

ၶေႃႈၸႂ်ႉတႃႇၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၵိုၵ်းမိူဝ်ႈဝၼ်း ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းၽဵင်ႈယူႇတႃႇသေႇ။ (ဝၼ်းငၢႆး-ၵူႊမိူဝ်ႈၵူႊဝၼ်း)


ငဝ်ႈ


တၢင်းဢၼ် တႄႇတင်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ၊ တီႈတႄ့ၵေႃႇႁႅၵ်ႈၵေႃႇပိုင်း၊ ဢၼ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ ပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ပိူင်လူင်။ (ငဝ်ႈ၊ ငဝ်ႈပိုၼ့်၊ ငဝ်ႈပိုၼ်း၊ ငဝ်ႈတိုၼ်း၊ ငဝ်ႈ...)


ငုၼ်း


တီႈယိပ်းၵၼ်းယိပ်းၵိၵ့်၊ တႃႇပွင်ပဵၼ်ၸတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈတၢင်း၊ တီႈဢၼ်သၢင်ႈၽၢၼ်ႇပွင်၊ တႄႇၽုတ်းဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ်။


ငဝ်း


လမ့်ၵတ့် ဢၼ်ၵိုမ့်ဢွၵ်ႇ ႁႂ်ႈႁူ့ၸႅင်ႈတေႃႇ ႁၢင်ႊၾၢင်ၼၼ့်လီလီ။

တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်သၢႆသိုပ်ႇ ပဵၼ်တေႃႇ ယွၼ့်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈသေဢၼ်သေလွင်ႈ။

တၢင်းဢၼ် ပဵၼ်ဝႆ့မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ၵူၺ်းသမ့် မိူၼ်ၼင်ႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼေဢၼ်တေပဵၼ်မႃးၶၢဝ်းၼႃႈၼၼ့် ဝႆ့ၽွင်ႈ။ (ငဝ်းၼၢမ်း)

တၢင်းဢၼ် ပိုတ်ႇၼေဝႆ့ လွင်ႈတေပဵၼ်မႃးၼၼ့် ၸင်ႇၼႆ့ၽွင်ႈသေ ပၼ်ႁႂ်ႈၸူၺ့််ႁူ့ဢဝ်၊ ဢၼ်တေပဵၼ် မိူဝ်းၼႃႈ။ (ငဝ်းလၢမ်း၊ ငဝ်းလၢႆး၊ ငဝ်းတၢင်း)


ငိၼ်း


တၢင်းဢၼ် ၸႂ်ႁူ ႁူ့ပဵၼ်သဵင်။




​တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ...